Author Archive

ONLINE

Posted on: July 19th, 2017 by No Comments

Προϊόν τεχνολογικής εξέλιξης και εξοικείωσης με το διαδίκτυο, ήδη εδώ και δέκα περίπου χρόνια, η παροχή συμβουλευτικής και ψυχολογικής υποστήριξης από απόσταση κερδίζει ολοένα και περισσότερο έδαφος στις προτιμήσεις του σύγχρονου ανθρώπου. Εφόσον δεν υπάρχει η δυνατότητα παρουσίας του θεραπευόμενου στο γραφείο, είτε λόγω απομακρυσμένης μόνιμης διαμονής, είτε λόγω περιστασιακού κωλύματος ή μεγάλου επαγγελματικού φόρτου, οι συνεδρίες μπορούν να διεξάγονται μέσω τηλεδιάσκεψηςonline. Εξάλλου για κάποιους ίσως είναι ευκολότερο να εξωτερικεύσουν από απόσταση τα προσωπικά τους θέματα,ίσως επειδή ακόμη δεν είναι έτοιμοι να τα συζητήσουν κατ ιδίαν,  πρόσωπο με πρόσωπο.

 

Οι θεωρίες και οι μέθοδοι της online συμβουλευτικής και ψυχολογικής υποστήριξης γενικά υπακούουν στους ίδιους κανόνες με τις παραδοσιακές μορφές συνεδρίας. Ειδικός σύμβουλος και «επισκέπτης» συνεργάζονται διαμέσου του ψυχοθεραπευτικού διαλόγου για την επίλυση των ζητημάτων που απασχολούν τον δεύτερο, ενθαρρύνοντας έτσι την προσωπική του ανάπτυξη. Απαραίτητα εργαλεία: υπολογιστής, tablet ή τηλέφωνο, ένας λογαριασμός Skype και φυσικά σύνδεση στο internet.

ΣΧΟΛΕΣ ΓΟΝΕΩΝ

Posted on: July 19th, 2017 by No Comments

Πρόκειται για τον σχηματισμό ομάδων με μέλη γονείς που έχουν παιδιά στο ίδιο αναπτυξιακό στάδιο. Μέσα από επικοινωνία και ανταλλαγή εμπειριών, οι ομάδες παρέχουν στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με τυχόν άγνωστα για εκείνους ζητήματα, να αξιοποιήσουν από κοινού προσωπικά βιώματα, να διευρύνουν τον ορίζοντά τους και να εμβαθύνουν σε θέματα διαπαιδαγώγησης των παιδιών τους. Η μέθοδος παίρνει ως δεδομένο και στηρίζεται στο γεγονός ότι δεν υπάρχουν «ιδανικοί» ή «τέλειοι» γονείς.Με αυτόν τον τρόπο οι συμμετέχοντες απομυθοποιούν πληθώρα καταστάσεων και έτσι δεν αποφεύγουν και έρχονται αντιμέτωποι με τα προβλήματα τους. Η προσέγγιση είναι ανθρωποκεντρική και δίνει έμφαση στην κατανόηση και στη βελτίωση του ατόμου ως μονάδα. Εξερευνώντας λοιπόν κανείς τον εαυτό του είναι σε θέση να βελτιώσει τις σχέσεις του με τους άλλους, συνεισφέροντας λειτουργικά στο οικογενειακό περιβάλλον και προσφέροντας ένα θετικό πρότυπο στα παιδιά και τους εφήβους.

 

Η διεξαγωγή των συνεδριών βασίζεται σε βιωματικές μεθόδους και η ανάπτυξη των θεμάτων είναι διαδραστική, πράγμα που δεν περιορίζει τους συμμετέχοντες σε μονοσήμαντη, παθητική θέση ακροατή. Με αυτό τον τρόπο, οι συναντήσεις αποκτούν  ιδιαίτερο ενδιαφέρον και τα μέλη αναπτύσσουν γρήγορα ενσυναίσθηση, κατανοούν ευκολότερα τη θέση των άλλων και ορίζουν αποδοτικότερα τον δικό τους ρόλο εντός του προσωπικού τους οικογενειακού οικοσυστήματος.

Τα όνειρα στην ψυχανάλυση

Posted on: November 28th, 2013 by No Comments

“The interpretation of dreams is the royal road to knowledge of the unconscious activities of the mind. By analyzing dreams we can take a step forward in our understanding of the composition of that most marvellous and most mysterious of all instruments.” (Freud, 1900, S.E 5: 608).

The purpose of this essay is the discussion of Freud’s above statement on dream interpretation, introduced by him in one of his most essential works, “The Interpretation of Dreams” in 1900. The examination of this concept concerns firstly, a brief outline of the most important points of his theory on dreams in relation to the topographical model of the mind, and secondly a reference to changes and supplements that he made on the theory due to the introduction of his structural model. In a second level we should examine the fact that although in the early times of psychoanalytic history the dream was an essential tool for the exploration of the unconscious in psychoanalytic practice, changing times and new researches affected the role of dream in clinical practice and led to new considerations of its contribution to the revealing of various processes of the human mind. Therefore, nowadays, Freud’s statement is questioned and judged to the light of recent psychoanalytic approaches on dreams.

Dreams and their mysterious functioning have always been an interesting and intriguing area of discussion and research. One could suggest that they hold an exceptional position in the psychological activity of all human beings and they appear to be a universal phenomenon. There is no doubt that among the written work of authors that presented an interest in dreams, stands the work of Sigmund Freud. “The Interpretations of Dreams” in 1900 is an attempt to open the road to an understanding of dreams and it is considered as one of his most significant works. Therefore it is not surprising that Freud slightly altered his initial theory on dreams. His views contributed to the development of psychoanalysis and the exploration of the human mind and apparently continue to be essential and influential in the psychoanalytic training and literature.

Freud’s studies on neuroses and other psychopathological structures led him to the conclusion that there is a psychic meaning in symptoms that it is rooted to the unconscious mental life of the patient. The main purpose in the analytic treatment was to make the unconscious material of the patient conscious and therefore Freud encouraged his patients to freely associate on certain issues of their life. The mentioning of dreams by some of his patients revealed to him the significance of dreams to the study of the unconscious thoughts of the mind and came to consider the fact that the interpretation of dreams is the royal road to the apocalypses of this mysterious mental state (Freud, 1900).

 

Dreams and the Topographical Theory of the Mind

Freud’s explanation for the phenomena of dreaming in relation to the topographic theory can be summarized as follows.

Freud regarded the process of dreaming as a preservation of sleep. Generally a dream is a kind of self-deception as dreams present to the conscious a hallucinatory experience which represents a disguised fulfilment of a repressed instinctual wish of the unconscious. The aim of this hallucinatory experience is to discharge the energy of the instinctual drive, so that sleep would not be interrupted.  Every dream owes its content to both the past and the present. The part that belongs to the past is being constituted of infantile experiences, memories and also drives that seek satisfaction throughout life and most of them are repressed to the unconscious. On the other hand the part of the dream that belongs to the present contains a variety of current experiences, feelings, wishes and fantasies whether conscious or unconscious  (Freud, 1900).

A large number of dreams is formed by the contact of a current event in the day-life (day residue) of the dreamer and an infantile repressed wish of his past life. However, the wish-fulfilment is experienced by the dreamer in a disguise form. The final form of the dream is the manifest content of the dream which is a product of a process, called the dream work, whose aim is to transform the actual instinctual wish and the hidden meaning of the dream (latent content) into a distorted picture, a picture puzzle as it is described by Freud. The manifest content of the dream refers to aspects of the dream which the dreamer can easily recall from his memory consciously and they are presented to him in the form of irrational and confused pictures. All these aspects of the dream are products of the dreamer’s experience and they may represent disguised wishes and fantasies (Freud, 1900).

The major mechanisms of the dream work are condensation and displacement. Condensation is the mixture of two or more ideas or mental images, such as human figures, behind one mental content. The function of condensation provides a tremendous economy in time and energy. Displacement is a result of the transfer of the cathexis of energy from one idea to another and it works by a shift of psychical emphasis or value (op.cit).

Two other mechanisms that contribute to the alteration of the latent content into manifest are the secondary revision and symbolism. Secondary revision is the process responsible for filling the gaps between the disconnected ideas or perceptions and for reconstituting the elements of the dream so as the manifest content to have a sequence. Symbolism is used as an expression of repressed material. Symbols stand for primary unconscious ideas from which they acquire their significance. Each dreamer has a preferred set of symbols and uses them regularly as a kind of mental fingerprint. According to Freud if the analyst is acquainted with the dream symbols, the personality and the circumstances of the dreamer’s life he could be in position to interpret the dream straightaway (op.cit)

However,  the most important part of the dream is the latent content which is consisted firstly, of unconscious wishes, which are prevented to reach consciousness,  secondly, of the latent dream-thoughts -recent preconscious feelings, ideas and impressions of waking life which have retained some cathexis from the previous day or from an earlier experience-, and thirdly, from sensory excitations such as somatic needs like thirst .The latent content of the dream is of major importance in the interpretation of the dream because contains its essential meaning, in other words it is the path to the unconscious material of the dream. Therefore, the aim of the dream interpretation is to discover the latent meaning of the dream by undoing the dream work in the manifest content. This process requires the free-associating of the patient to the aspects of the dream that he can recall by memory. These ideas and thoughts of the dreamer can lead to more genuine meanings and central subjects that the analyst can use, in combination with the patient’s psychopathology and the knowledge of symbolism, to reach the deeper repressed unconscious wishes of the patient and his true psychical reality (Freud, 1900-1901).

Ten years later Freud made some additions to his initial theory on the way that an analyst should handle the interpretation. He emphasized on the fact that the analyst should consider as important the art of dream interpretation in the psychoanalytic treatment and that the full interpretations of dreams can be achieved with the completion of the whole analysis. Specifically, he writes  “Dream interpretation should not be pursued in analytic treatment as an art for its own shake, but its handling should subject to those technical rules that govern the conduct of the treatment as a whole” (Freud, 1911,S.E 12: 94). Freud faced an amount of criticism and scepticism from the scientific world of his period because of the uncertain points of his theory. One of the major doubts that rose against his theory of dreams was that the interpretation of a patient’s dream is always a choice of the interpreter and it is influenced by his personal skills, experience and understanding. Freud answered to this criticism by admitting the fact that the personal factor of the interpreter can not be regarded as unimportant but it is the dreamer’s life, psychopathology and dream thoughts that lead the analyst to choose one kind of interpretation from others (Freud, 1916-1917).

Dreams and the Structural Theory of the Mind

In 1923 Freud came upon with two problems that challenged his first considerations on dream interpretation. Some patients although they were capable of free-associating during the treatment, were unable to uncover all the repressed elements of their dreams that were hidden behind the manifest content. It was found that the resistance on expressing unconscious material by the patient was unconscious itself. Therefore, the idea of conflict between conscious and unconscious which was central to the theory of dreams became questionable. Another problem that aroused was that there were some dreams, such as punishment dreams or dreams that appear in traumatic neurosis that do not obey in the concept of the wish fulfilment nature of dreams.

The answer to the above problems came with the introduction of the structural theory of the mind and the division of the mental apparatus into id, ego and superego. Briefly, conflicts that arouse between those structures result to unconscious resistance and anxiety. The ego functions in order to produce order and logic to the dream. The ego’s mechanisms of defence and anxiety are results of its opposition to the id impulses to gain satisfaction. The superego appears on the dream in the form of guilt, remorse and punishment for the satisfaction of the forbidden wish. Every dream however is a compromise between antagonistic forces originated from all the three psychic structures that seek satisfaction. The role of the dream as the guardian of sleep is related to the sleeping ego which partially permits the gratification of unconscious wishes in a way that the fulfilment of the wish is harmless to the maintenance of the sleep (Freud, 1923-1925).

Freud made a major conceptual issue on the subject of dreams. With his mementoes work open the road to a more scientific approach on dreams and his theory, as an introduction to the psychoanalytic conception of the mind, holds a great position among other texts in psychoanalytic training. He was the first who recognized the importance of transference in the analytic situation and the dream interpretation, he introduced the concept of the development of the ego and he gave a theory of a psychic organization, where dreams function as roads to the disclosure of the intra-psychic processes (Flanders, 1993). However, we should have in mind that Freud’s statement that the interpretation of dreams is the basic path to the unconscious is a conclusion of a theory that belongs to a pre-psychoanalytic period. Freud based the dream theory on the personal analysis of his own dreams and also on his experience with neurotic patients and the conclusions that he came on weren’t products of an analytic situation in the way that we know it nowadays. In early days the analyst’s chief aim was to arrive at an understanding of his patient’s unconscious wishes as soon as possible and dreams served this goal in the most effective way. Today we could say that the aim of analysis is the emotional and mental growth of the patient and the understanding of his inner conflicts, under the influence of the interplay of transference and countertransference in the analytic situation.

Modern Perspectives on Dreams

Freud’s theory, viewed from the aspect of recent psychoanalytic standards, although is essential to the psychoanalysis of dream, remains limited. Thus, various issues and questions arise frequently from modern psychoanalytic thinkers, representatives of different psychoanalytic traditions.Those concern a) the centrality of the dream in the analytic situation, b) the increasing interest in the manifest content, c) the changing role of dream in clinical practice and d) the various functions of dreams. However one comes to realize that although the different views are originated and inspired by the work of Freud on dreams and seem to be completing to each other, they do not conclude to a general agreement for the position of dreams in the psychoanalytic situation. More analytically:

a) The most interesting question that arises is that of the centrality of dream in the understanding of the unconscious. Eighty years ago the interpretation of dreams was considered by Freud the most useful therapeutic tool in the psychoanalytic treatment. Nowadays, as psychoanalysis developed both in theory and technique there is a controversy between analysts who still think of dream interpretation as one of the most basic psychoanalytic tools in the treatment of patients, and clinicians who believe that the dream is no more essential to the uncovering of unconscious than other aspects of the patient’s material. Greeson (1970) suggests that an analyst can not achieve a genuine depth in the analysis of a patient if he is not able to understand the structure of the dream formation. He emphasises on the fact that the analyst should work with his patient’s dreams in a creative and productive way and use the patient’s contributions to the interpretation of his own dreams. He thinks of dream as a unique tool to the exploration of the unconscious in comparison with jokes, parapraxes and symptom formations because although the dream is bizarre in its form, it is free from defences and reveals in a more immediate and convincing way the individuality of each patient and the hidden aspects of his personality. Others point out that due to the withdrawal of emphasis on the id and the current interest on ego psychology the dream lost its initial value. Many candidates who are having a psychoanalytic training do not have the experience of analyzing their own dreams and yet they are unable to use effectively the dream in the analytic situation. They can not relate the translation of the dream with the wholeness of the psychoanalytic treatment and the other issues that the patient brings to the session. Therefore, there is a tendency to neglect the dream as unimportant. (Altman, 1969).

Those who contrast the above opinion seem to share the view that today dream is not in the core of the psychoanalytic thinking and practice. In the light of the structural theory, dream analysis is not unique as a method of investigation of the unconscious. There are not only dreams which are compromise formations between id, ego and superego but other mental phenomena such as symptoms slips, jokes or sexual preferences can reveal the inner conflicts and the unconscious (Brenner, 1969). Additionally, Waldhorn (1967) in a monograph called “The Place of Dream in Clinical Psychoanalysis” ads that the dream does not provide access to material that is otherwise unapproachable and secondly that dreams are not specifically useful for the recovery of repressed childhood memories.

b) Freud in most of his papers estimated the value of the latent content in dream interpretation and considered the manifest content of the dream as an element of the dream which is of secondary importance to the analyst. To be more specific, he suggested that “These latent dream thoughts contained the meaning of dream, while its manifest content was simply a make believe, a façade, which could serve as a starting point, for the associations but not for interpretation.” (Freud, 1925, S.E 19: 44). However lately, many psychoanalysts, after the development of ego psychology, showed an increasing interest in the manifest content. Spranjard (1969) points out that in some cases if someone pays attention in the manifest content of the dream can encounter with the fact that the nature of conflict can be expressed already to it. He also argues Freud’s statement that the ego does not appear in the manifest content and believes that in the dream the dreamer is always present even as a shadowy observer. The manifest content gives to the analyst the opportunity to be aware of the superficial and current conflicts of the patient and its contribution to the interpretation of dreams is as significant as its latent content.  Another interesting point of view comes from Eric Erikson (1954) who states that since psychoanalysis has given a new depth to the surface, a psychoanalyst should take into account all the dynamic meanings of human behaviour and the examination of the surface is an effective way to reach the core. In other words he suggests that the analyst should pay attention in the indicators (especially the verbal ones) that make their appearance in the manifest content of the dream and not be in a hurry to overpass the manifest content and search for the hidden meaning of the dream.

c) Despite the historic place of the dream in the development of Freud’s theory of the mind, nowadays, an important subject of debate among the psychoanalytic practitioners seems to be that of the current role of dreaming in theory and practice. A great number of psychoanalysts from various backgrounds try to deal in a systematic and scientific way with this issue. A strictly brief examination of the most important contributions follows.

Freud was the first who suggested that dreams are taking place in a scene different from that of waking life, in a kind of mental space (Freud, 1900). Later, Klein (1927) and Winnicott (1971) considered the development of play of children, with its emotional and symbolic meaning, as very significant to the understanding of dream function. Briefly described, Winnicott (1971) suggested that the capacity to play reflects the capacity of the mother to hold, contain and mirror the psychic reality of the child. If the mother meets with these needs supports the child to develop a growing capacity to face the reality of separateness with the object and create an illusion of a concrete object, a transitional object. This experience leads to the development of a transitional space where the child can play, dream and fantasize. Bion’s (1970) model on mental functioning, described as a mathematical metaphor, indicates that a mother, who is capable to contain the projective identifications of her child and his anxiety, when she becomes internalized, provides the child with a mental space where thoughts, emotional development and dream-work performance can take place.

Modern psychoanalytic writers continue to give emphasis on the importance of this mental space and indicate that the dream, as a psychic experience, apart from a wish-fulfillment is also a capacity to use the dream mechanisms. This capacity depends on the existence of an adequate environment and a successful completion of maturational processes. There is a distinction between the process of dreaming and the space where the dream is contained and becomes an experiential reality. The incapacity to contain the dream leads in acting out of patients (Khan, 1972). Many writers using clinical material observed the changes that take place when patients are unable to possess the dream space and therefore the capacity to face the separation from the internal parents. A dream which seems to be a wishful fantasy can indicate depressive and guilt feelings which stem from an unbearable event of separation of an object (Sondre, 2000). In patients with severe personality disorders we meet with difficulties in gaining access to their own mental experiences, therefore the patient’s dreams reveal an inability to experience images and objects inside themselves and understand their own psychological state of being (Fonagy, 2000). Hanna Segal (1980) discuss Freud’s theory on dreams as it takes for granted that the ego is capable of performing the psychic work which is needed for dreaming and of having a certain capacity for symbolization. However, observation of psychotic patients reveals an incapacity for dreaming, a failure to distinguish between hallucination and reality and also a poor symbolization. The absence of an internal mental sphere in which the dream could be contained led to the appearance of psychotic and concrete dreams. In those patients we meet either with evacuative dreams, where the aim of the dream is to get rid of the self and the bad objects, or predictive dreams, where the patients failed in the process of evacuation and the unwanted parts of the self remain as a bad object in the psyche. Those patients have the tendency to acting out their dreams.

Other writers discussed the relationship of dreams with the capacity to symbolize or mentalize. According to Fonagy (2000) in borderline patients their bizarre dreams contain a residue from primitive stages of development where mental states lack a symbolic quality in their representation. Therefore the analyst should be very careful not to over-interpret them as the material of these dreams may have little substance. Sara Flanders (2000) points out that a temporary breakdown of the symbolic capacities of a patient and therefore the capacities to dream, indicates a failure of the mind to represent symbolically all the internal and external information and can result to concrete manifestations such as various symptoms like for example an eating binge.

Freud became aware of the influence of transference in the interpretation of dreams after he analyzed Dora’s case in 1905. Most analysts nowadays find that the experience of their relationship with patients during the analytic session is a very essential matter in the understanding and the interpretation of their dreams. Today it is generally known that the intrapsychic functions of the patient, for example the dream experience, are influenced by interpersonal relationships and functions such as the transference in the analytic situation. Therefore, the initial experience that a dreamer has in relation to the events of the dream might change in character during the course of the analysis. (Stewart, 1973). According to Fain and David (1963:249) “the dream no longer appears as a foreign body in the session but on the contrary in harmony with it. This state is aided and activated by the constant presence of the psychoanalyst in the conceptual world of the patient”. If we accept Lewin’s (1955) concept that the dream is a wish fulfillment but is also a communication then we should accept the importance of the analyst as a kind of maternal figure who listens and has the ability to receive and elaborate the psychic communications, feelings and projective identification of the patient (Gammill, 1977).There is also a fundamental relationship between the patient’s capacity to create a dream and the state of the analyst’s countertranseference. Some patients try to project on the analyst unconsciously issues and behaviors that they can not dream about. The analyst’s difficult task is the working through and putting into words these issues in order to transform them and offer the patient a way to think of and dream about them (Sedlak, 2000). Finally, Perelberg (2000) suggests that sometimes patient’s dreams are predictive of the future analytic situation because these dreams contain a meaning for the transference relationship which is going to be understood as the analytic course is unfolded and the analyst’s experience of being with the patient is enriched.

d) As it has already mentioned, Freud in “The Interpretation of Dreams” suggested that dreams function as compromise formations between repressed wishes seeking gratification and the opposing pressure of processes in the preconscious which modify this wishes in a form of hallucinatory wish-fulfilments. Recently many psychoanalytic writers although they take into account the classical concept of dream formation, tend to believe that dreams have more than one function and purpose. For example, dreams although reflect the unconscious concerns of the dreamer they also express his plans, his personal purposes and policies for dealing with his concerns and express the patient’s sense of self. Particularly Weiss (1986) points out that dreams are concerns (normal thoughts) which the dreamer is unable to solve consciously as a result of his repressions. Dream serves a kind of self preservation, self guiding or self punishing. Kohut (1977) postulated the self-state dream which is representation of the healthy sectors of the patient’s psyche which react with anxiety when the condition of the self is disturbed by a change or a threat.

Another point of view approached by various writers is the synthetic, adaptive and organizational functions of dreams. De Monchaux (1978) seems to consider the post traumatic dreams which are often repeated, as an attempt of the dreamer to make a synthesis of the trauma into his whole self because when it is considered as a separate element leads to a split of the self. Breger (1977:24)  agrees with the adaptive function of dreams “…dreams serve to integrate affectively aroused material into structures within the memory systems that have previously proved satisfactory in dealing with similar material” and Palombo (1978a) adds to the adaptive nature of dreams their function of matching new elements of perception with permanent fragments in memory in a continuous process. Finally according to Fosshage (1983:654) “the supraordinate function of dreams is the development, maintenance and when necessary, restoration of psychic processes, structure and organization”. A contradictory point of view is that of Blum (1976) who disagrees with those who see the dream as a possibility of creative achievement, problem solving and self actualization and he stress that these accomplishments are the results of the ego preconscious and conscious efforts. Dream is a state which provides a clearer picture of aspects of personality organization and gives us a detailed monitoring of the object representations, the libidinal aims and conflicts in the transference. It gives also the opportunity to study the ego and the superego functions. Finally, the recent research on REM (Rapid Eye Movement) sleep and dreaming comes to adapt Freud’s view that the function of dream is only to protect sleep and release the energies of instincts. New empirical findings show that the physiologic need for dreaming is present in the organism since childhood. Although Freud’s hypothesis that dreams are attempts to discharge the energy of the instinctual and repressed drives through a hallucinatory wish-fulfillment, experiments suggest that human beings are able to function well for large periods without dreaming. (Fisher, 1978).

To conclude, dream interpretation as a royal road to the unconscious is a concept that still influences the psychoanalytic framework, however in our times psychoanalysts tend to elaborate, enrich and modify Freud’s initial idea. The psychoanalytic study of the dream illuminates unconscious elements of the personality but further reveals the individuality of each patient, the self in relation to others, the psychoanalytic process, the general clinical situation, and the working of an active mind. The meaning of the dream can not be considered apart from the context of the psychoanalytic situation, the transference or countertransference and the entire mental and emotional life of the individual.  Dreams can be used to study life events, developmental issues, and psychopathological states such as depression, psychosis and personality disorders or to examine traumatic experiences, feelings, defences and character traits. However, from my point of view a psychoanalyst should be aware of the wholeness of the analytic process and use a variety of psychotherapeutic tools corresponsive with the patient’s individuality and needs.

It seems to me that dream interpretation in the psychoanalytic field can develop its effectiveness firstly, by an integration of psychoanalytic data with data from other methodological observations, secondly, by a clarification of the methodology of interpretation-for example how the associative material of the patient on his dreams gives rise to specific conclusions of the clinicians- and thirdly, by a new definition of the concept of unconscious. Eighty years later from his era, Freud would agree that the nature of the repressed issues and therefore the content of dreams is changed, as most people nowadays live in more liberate societies and cultures, where sexual and aggressive drives are more easily expressed and less repressed.

Last but not least, one can observe that in spite of the attempts that have been made to understand the world of dreams, opened up by Freud, analysts still come across with mysteries in the dream analysis. However, the review of the psychoanalytic literature on dreams indicates that dream interpretation, with its limitations and its possibilities, is always reflective of the nature and the changes of the psychoanalytic process.

 

REFERENCES:

Altman, L. (1969). The Dream in Psychoanalysis. New York: International Universities Press       Inc.

Bion, W. (1970). Attention and Interpretation. London: Karnac.

Blum, H. (1976). The Changing Use of Dreams in Psychoanalytic Practice. .Int.J.Psychoanal .57: 315-324.

Breger, L. (1977). Function of Dreams. Journal of Abnormal Psychology. 72: 1- 28.

Brenner, C. (1969). The dream in clinical psychoanalytic practice. Journal of Nervous and Mental Disease. 149: 122-132.

De Monchaux, C. (1978). Dreaming and the organizing function of the ego. Int.J. Psychoanal.  59.  [reprinted in Flanders, S. (Ed.) (1993). op.cit.].

Erikson, E.H. (1954). The dream specimen of psychoanalysis. J.  Amer. Psychoanal. Assn. 2: 5-56

Fain, M. and David, C. (1963).Aspects fonctionales de la vie onirique. Rev.Franc.Psychanal. Supplement. 27: 241-343.

Fisher, C. (1978). Experimental and clinical approaches to the mind body problem through recent research in sleep and dreams. In Rosenzweig, N., Griscom, H. (Eds.), Psychopharmacology and Psychotherapy: Synthesis and  Antithesis. New York : Human Sciences Press

Flanders, S. (Ed.) (1993). The Dream Discourse Today. London: Routledge and The Institute of  Psychoanalysis.

Flanders, S. (2000). The dream space, the analytic situation and the eating disorder: clinging to the concrete. In: Perelberg, R.J. (Ed.) (2000). Dreaming and Thinking. (pp. 53-71). London: The Institute of Psychoanalysis.

Fonagy, P. (2000). Dreams of borderline patients. In: Perelberg, R.J. (Ed.) (2000). Dreaming and Thinking. (pp. 91-108). London: The Institute of Psychoanalysis.

Fosshage, J. (1983). The psychological function of dreams: A revised psychoanalytic perspective. Psychoanalysis & Contemporary Thought. 6: 641-669.

Freud, S. (1900-1901). Interpretation of dreams. S.E., 4 and 5.

Freud, S. (1901-1905). A Case of Hysteria, Three Essays on Sexuality and Other Works. S.E., 7.

Freud, S. (1911-1913). The Handling of Dream Interpretation. In: Case History of Schreber, Papers on Technique and Other Works, S.E., 12.

Freud, S. (1916-1917). Uncertainties and Criticisms. In: Introductory Lectures on Psycho-analysis (Part III), S.E., 16.

Freud, S. (1923-1925).  The Ego and the Id and Other Works. S.E., 14.

Gammill, J. (1980). Some reflections on analytic listening and the dream screen. Int.J. Psychoanal. 61.  [reprinted in Flanders, S. (Ed.) (1993). op.cit.].

Greenson, R.R. (1970). The exceptional position of the dream in psychoanalytic practice. Psychoanalytic Quarterly , 39: 519-549

Khan, M.M.R. (1972). The use and abuse of dream in psychic experience. International Journal of Psychoanalytic Psychotherapy, 1. [reprinted in Flanders, S. (Ed.) (1993). op.cit.].

Klein, M. (1927). Symposium on child analysis. In: Writings, Vol. 1 (pp. 139-169). London: Hogarth, 1975.

Kohut, H. (1977). The Restoration of the Self. Madison, CT, International Universities Press

Lewin, B.D. (1955). Dream psychology and the analytic situation. Psychoanalytic Quarterly. 15: 419-434

Palombo, S. (1978a). The Adaptive Function of Dreams.  Int.J. Psychoanal.   59: 443-476.

Perelberg, R.J. (2000). The “oracle” in dreams: the past and the future in the present. In: Perelberg, R.J. (Ed.) (2000). Dreaming and Thinking. (pp.109-128). London: The Institute of Psychoanalysis.

Sedlak, V. (2000). The dream space and the counter transference. In: Perelberg, R.J. (Ed.) (2000). Dreaming and Thinking. (pp. 37-52). London: The Institute of Psychoanalysis.

Segal, H. (1980b). The function of dreams. In: The Work of Hanna Segal. London: Free Associations.

Sondre, I. (2000). Non vixit: a ghost story. In: Perelberg, R.J. (Ed.) (2000). Dreaming and Thinking. (pp.19-35). London: The Institute of Psychoanalysis.

Spanjaard, J. (1969). The manifest dream content and its significance for the interpretations of dreams. Int.J. Psychoanal. 50: 221-235.

Stewart, H. (1973). The experiencing of the dream and the transference. Int.J. Psychoanal. 54. [reprinted in Flanders, S. (Ed.) (1993). op.cit.].

Walhorn, H.F. (1967). Indications for Psychoanalysis: The Place of the Dream in Clinical Psychoanalysis. (Monograph II of the Kris Study Group of the New York Psychoanalytic Institute). New York: International Universities Press, Inc.

Weiss, J. (1986). Dreams and Their Various Processes. In: Weiss, J. and Sampson, H. (1986). The Psychoanalytic Process. New York: Guilford Press.

Winnicott, D.W. (1971). Playing and Reality. London: Penguin.

Οι αντιδράσεις των εφήβων στο χωρισμό των γονέων

Posted on: November 28th, 2013 by No Comments

Η εφηβική ηλικία είναι μια χρονική περίοδος κατά την οποία λαμβάνουν χώρα σημαντικές σωματικές ,νοητικές, κοινωνικές και συναισθηματικές αλλαγές στην ανάπτυξη των παιδιών. Η διαδικασία σχηματισμού της ταυτότητας του ατόμου, που σχετίζεται με την βαθμιαία αποσύνδεση του από την οικογένεια και την προοδευτική κατάκτηση της αυτονομίας του,  είναι βασικό χαρακτηριστικό αυτής της ηλικίας.  Στο στάδιο αυτό οι έφηβοι χρειάζονται σταθερότητα , συναισθηματική στήριξη , κατανόηση και καθοδήγηση από τους γονείς τους.

Αν και οι έφηβοι έχουν την γνωστική ικανότητα για μεγαλύτερη κατανόηση των αιτιών του χωρισμού των γονέων τους, παρόλα αυτά το διαζύγιο είναι για αυτούς ένα ιδιαίτερα επίπονο στην αντιμετώπιση του γεγονός. Παράλληλα με τις πολύπλοκες  και έντονες αλλαγές που έχουν να αντιμετωπίσουν σε σχέση με τον εαυτό τους, οι έφηβοι δυστυχώς επιβαρύνονται και με επιπρόσθετες και δύσκολες αλλαγές στο οικογενειακό τους περιβάλλον. Με τη διάλυση της οικογένειας ο έφηβος μπορεί να παρουσιάσει δυσκολίες στις διαπροσωπικές του σχέσεις και στην επίτευξη της αυτονομίας του, να βιώσει έντονο θυμό, θλίψη και ντροπή και να εμφανίσει επιθετικές και παραβατικές συμπεριφορές στο σπίτι και το σχολείο . Σε πολλούς εφήβους παρατηρείται μείωση της σχολικής επίδοσης, αύξηση απουσιών στο σχολείο , δυσκολίες συγκέντρωσης , συμπτώματα κατάθλιψης , σωματοποίηση και διαταραχές άγχους.

Κάποιες φορές η αποδιοργάνωση και οι «εφηβικές» μορφές συμπεριφοράς των γονέων μετά το χωρισμό αποστερούν τους έφηβους από ένα γονέα με σταθερή και συνεπή συμπεριφορά, απαραίτητο για την επίτευξη της διαμόρφωσης ταυτότητας τους. Οι έφηβοι αντιμετωπίζουν εσωτερικές συγκρούσεις που έχουν να κάνουν συνήθως με τις οικονομικές δυσκολίες της οικογένειας μετά το διαζύγιο , τάση προστασίας και αφοσίωση προς τον ένα ή τον άλλο γονέα , απομυθοποίηση των γονέων , αυστηρότητα και έντονη κριτική στάση απέναντί τους και δυσκολίες στην αποδοχή της ερωτικής ζωής των γονέων τους.

Αποτελέσματα ερευνών δείχνουν ότι οι έφηβοι χωρίζονται σε 2 κατηγορίες ανάλογα με τις αντιδράσεις τους μετά το χωρισμό των γονέων. Στην πρώτη ομάδα οι έφηβοι παρουσιάζουν παλινδρόμηση, κάνουν παρέα με μικρότερα παιδιά , κλείνονται στον εαυτό τους και ασχολούνται υπερβολικά με το θέμα του διαζυγίου και έχουν συνεχώς ανάγκη για φροντίδα και επιβεβαίωση της γονεϊκής αγάπης. Αυτά τα παιδιά συνήθως παρουσιάζουν και τις μεγαλύτερες δυσκολίες στην  αυτονόμηση τους. Στη δεύτερη ομάδα οι ανάγκες συναισθηματικής εξάρτησης μετατίθενται στην ομάδα των συνομήλικων και τα παιδιά προσπαθούν να ανεξαρτητοποιηθούν πρόωρα από την οικογένεια παρότι δεν έχουν ακόμα την ωριμότητα. Στην ομάδα αυτή η εξάρτηση από συνομηλίκους εμφανίζεται στα αγόρια με αντικοινωνική η παραβατική συμπεριφορά ενώ στα κορίτσια με πρόωρες σεξουαλικές σχέσεις.

Η καλύτερη προσαρμογή των εφήβων στο διαζύγιο των γονέων τους και η ομαλή τους ανάπτυξη σε όλους τους τομείς εξαρτάται από την καλή συνεννόηση  και επικοινωνία ανάμεσα στους γονείς μετά το διαζύγιο.  Οι γονείς μέσα σε ένα πνεύμα συνεργασίας πρέπει να έχουν μια κοινή στάση απέναντι στον έφηβο και στα θέματα που τον αφορούν και να τον διαβεβαιώσουν ότι θα υπάρχει σταθερότητα στην επικοινωνία με τον γονέα με τον οποίο δεν θα διαμένει μαζί. Η ικανότητα των γονέων,   πριν και μετά το χωρισμό, για ενημέρωση , συζήτηση και ειλικρινή επικοινωνία με τους εφήβους καθώς επίσης και για ουσιαστική συναισθηματική στήριξη,  καθοδήγηση , έλεγχο και επίβλεψη είναι αυτή που θα βοηθήσει τους εφήβους να ξεπεράσουν ομαλά τις δυσκολίες της νέας κατάστασης.  Τέλος,  σε καμία περίπτωση ο έφηβος δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως ενδιάμεσος ή «σύμμαχος»  κάποιου από τους δυο γονείς και να βρεθεί εκτεθειμένος σε εχθρότητες , ζήλιες και εκδικητικότητα μεταξύ των γονέων όπως επίσης και σε θέματα που αφορούν την προσωπική τους ζωή.

Υπερφαγία και ψυχολογία

Posted on: November 28th, 2013 by No Comments

Η κατανάλωση της τροφής είναι μια από τις βασικές λειτουργίες του ανθρώπου, που συμβάλλει άμεσα στην επιβίωση του είδους. Πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι ψυχολογικοί παράγοντες επηρεάζουν τη σχέση του ατόμου με το φαγητό και οδηγούν σε συμπεριφορές υπερφαγίας και παχυσαρκία. Πολλοί άνθρωποι αναφέρουν ότι όταν αγχώνονται ή δεν αισθάνονται καλά καταφεύγουν στο ψυγείο καταναλώνοντας μεγάλες ποσότητες τροφής χωρίς πραγματικά να πεινάνε και χωρίς να μπορούν να ασκήσουν οποιονδήποτε έλεγχο στον εαυτό τους. Αυτό καταδεικνύει την ύπαρξη ψυχολογικών μηχανισμών που δρουν υπόγεια και ασυνείδητα στο άτομο και επηρεάζουν τις συμπεριφορές διατροφής σε ένα επίπεδο που το άτομο αδυνατεί να αντιληφθεί και κατ’επέκταση και να παρέμβει με κάποιο τρόπο. Πώς όμως η ψυχολογία επηρεάζει τη διατροφή μας;

Μετά τη γέννηση του παιδιού το πρώτο στάδιο της ψυχοσυναισθηματικής του ανάπτυξης είναι το στοματικό, το οποίο αρχίζει με τη γέννηση του παιδιού και διαρκεί περίπου 18 μήνες. Κατ’ αυτό το στάδιο, και ιδιαίτερα τις πρώτες εβδομάδες, η διατροφή είναι το σημαντικότερο πράγμα στη ζωή του μωρού. Με το στήθος εκφράζεται το σύνολο όλων των ικανοποιήσεων και όλων των φόβων του παιδιού. Με αυτό, το παιδί παίρνει τη ζωή, την τροφή, την αγάπη, την ζεστασιά, την ασφάλεια και την ευχαρίστηση από τη μητέρα που το φροντίζει. Η εξαρτημένη αυτή στάση απέναντι στην τροφή που αναπτύσσει το βρέφος καθώς θηλάζει τη μητέρα του, καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τις συναισθηματικές του στάσεις και το ρεπερτόριο των συμπεριφορών του στο υπόλοιπο της ζωής του, σε μια σειρά από ζητήματα, συμπεριλαμβανομένης και της σχέσης του με το φαγητό.  Πολλοί ερευνητές συμφωνούν ότι η υπερφαγία παριστά μια προσπάθεια ή να επιτύχει υποκατάστατη ευχαρίστηση, ή να ελαττώσει ανυπόφορο άγχος προερχόμενο από διάφορες συναισθηματικές συγκρούσεις. Οι ασυνείδητοι λόγοι που σπρώχνουν το άτομο να φάει υπερβολικά είναι πολύ πιο ισχυροί και γι’ αυτό πάντα υπερισχύουν της συνειδητής του προσπάθειας και της αποφασιστικότητάς του. Έτσι εξηγείται το γιατί οι περισσότερες προσπάθειες δίαιτας είναι καταδικασμένες σε αποτυχία παρόλη την επιθυμία και την καλή θέληση του ατόμου να χάσει βάρος.

Ας  δούμε όμως λίγο πιο συγκεκριμένα ποιοι είναι εκείνοι οι ψυχολογικοί παράγοντες που οδηγούν στην υπερφαγία-παχυσαρκία.

Αίσθημα ασφάλειας.  Στην προσπάθεια του το άτομο να αντιμετωπίσει τα συναισθήματα ανασφάλειας , ανεπάρκειας και χαμηλής αυτοεκτίμησης,  καταναλώνει υπερβολική ποσότητα τροφής προκειμένου να ξανανιώσει αυτό το σημαντικό και καταπραϋντικό αίσθημα ασφάλειας που αισθάνονταν όταν ήταν παιδί καθώς τρεφόταν από την μητέρα του. Σ’ αυτήν την περίπτωση το αίσθημα του κορεσμού που επιχειρεί ο/η ενήλικας μέσα από την κατανάλωση μεγάλης ποσότητας τροφής εξυπηρετεί την παλινδρόμηση σε μια παιδική αίσθηση ασφάλειας , ευδαιμονίας και αποδοχής.

Αποτυχία ή ματαίωση. Όταν οι προσδοκίες μας δεν εκπληρώνονται και οι προσπάθειες μας για την πραγματοποίηση κάποιων στόχων αποτυγχάνουν, είναι φυσικό να νιώσουμε απογοήτευση, δυσφορία, άγχος,  αίσθημα κενού, θυμό, πικρία και σύγχυση. Κάποιοι άνθρωποι αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη διαχείριση τέτοιων συναισθημάτων και προτιμούν να προβούν άμεσα και χωρίς να σκεφτούν σε προσωρινές και εύκολες λύσεις ανακούφισης όπως είναι το φαγητό προκειμένου γρήγορα να αισθανθούν καλά. Εάν λοιπόν δεν βρίσκουμε άλλο τρόπο αντίδρασης στο αίσθημα της ματαίωσης μόνη λύση στα προβλήματα μας είναι η υπερφαγία.

Αυτοτιμωρία ή αυτοκαταστροφικές τάσεις. Πολλές φορές το πολύ φαγητό και το πάχος μπορεί να ‘επιλεγεί’ ως ‘λύση’ από ένα άτομο που θέλει ασυνείδητα να τιμωρήσει τον εαυτό του, επιβεβαιώνοντας μ’ αυτόν τον τρόπο την αρνητική εικόνα που έχει σχηματίσει για το ίδιο . Συνήθως τα άτομα αυτά έχουν βιώσει έντονα συναισθήματα απόρριψης και αρνητική κριτική από το κοντινό τους περιβάλλον με αποτέλεσμα να έχουν εσωτερικεύσει μία πολύ κακή εικόνα εαυτού. Συχνά θεωρούν ότι δεν αξίζουν τίποτα , ότι είναι ανίκανοι και αποτυχημένοι και νιώθουν βαθιά αισθήματα ενοχής , ντροπής και μίσους για τον ίδιο τους τον εαυτό, Ασυνείδητα λοιπόν επιτίθενται στον ίδιο τους τον εαυτό,  πιέζοντας τον να φάει κι άλλο μέχρι να σκάσει και να πονέσει.

Έλλειψη ικανοποίησης και κατάθλιψη. Η παχυσαρκία συχνά συνυπάρχει με την κατάθλιψη, ενώ το ένα μπορεί να προκαλέσει αλλά και να επηρεάσει το άλλο. Μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε με άτομα που είχαν προβλήματα υπερβολικής κατανάλωσης φαγητού, βρήκε ότι το 51% είχε ιστορικό μείζονος κατάθλιψης . Η κατάθλιψη μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγές στις διατροφή και στις δραστηριότητες του ατόμου.  Πολλοί άνθρωποι, οι οποίοι δυσκολεύονται να συνέλθουν από ξαφνικά ή έντονα συναισθηματικά γεγονότα (όπως για παράδειγμα απώλεια κάποιου κοντινού φίλου, ή μέλους της οικογένειας, απώλεια εργασίας, ή σοβαρό ιατρικό πρόβλημα) χωρίς να το συνειδητοποιούν, αρχίζουν να καταναλώνουν πολλές «κακές» τροφές ή να παραμελούν την άσκηση. Πολύ γρήγορα αυτές οι συμπεριφορές γίνονται συνήθεια και μετά αλλάζουν δύσκολα. Τα επεισόδια υπερβολικής κατανάλωσης φαγητού αποτελούν επίσης συμπτώματα ενός καταθλιπτικού τρόπου ζωής. Το άτομο προσπαθώντας να ξεφύγει από μια μονότονη και άδεια ζωή με συναισθηματικές ελλείψεις καταφεύγει στο φαγητό για να επιτύχει ικανοποίηση και ευχαρίστηση και να νιώσει πιο γεμάτος. Ένα παράδειγμα είναι η ανικανοποίητη ερωτικά και συναισθηματικά σύζυγος  που μη θέλοντας να αφήσει ή να  απατήσει το σύζυγό της, βρίσκει εύκολη και αποτελεσματική διέξοδο στην υπερβολή κατανάλωση τροφής προκείμενου να αναστείλει την ανησυχία της.

Τα επεισόδια υπερφαγίας μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά εάν το άτομο, μέσα σε ένα ψυχοθεραπευτικό πλαίσιο και με αποφασιστικότητα και ενεργό συμμετοχή από  το ίδιο , εκπαιδευτεί σε νέες μορφές αυτοδιαχείρισης.   Συνήθως το άτομο μαθαίνει να αυτοπαρατηρεί και να αυτοαξιολογεί τη συμπεριφορά του και τις συνέπειες της. Εντοπίζονται και καταγράφονται δυσλειτουργικές στάσεις και επαναληπτικότητα στον τρόπο κατανάλωσης φαγητού καθώς επίσης και αυτόματες σκέψεις και αρνητικά συναισθήματα.  Τέλος το άτομο μέσω της αυτορρύθμισης προσπαθεί να ενδυναμώσει  τον προσωπικό του έλεγχο και εκπαιδεύεται στην εκμάθηση διαφορετικών τρόπων διαχείρισης συναισθημάτων (χαλάρωση με φίλους, χόμπι, φυσική δραστηριότητα), στην τροποποίηση της αξιολόγησης του εαυτού και του σώματος και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων επίλυσης προβλημάτων και διεκδικητικής συμπεριφοράς.

Το κοινωνικό στίγμα του καρκίνου

Posted on: November 28th, 2013 by No Comments

Όσο περίεργο και αν ακούγεται, παρόλο που ο καρκίνος είναι από τις πιο διαδεδομένες ασθένειες τα τελευταία χρόνια, στην ελληνική κοινωνία του 21ου αιώνα δυστυχώς ακόμα εξακολουθεί να προκαλεί τον φόβο και να διαιωνίζει την προκατάληψη . Τα ΜΜΕ ακόμη και μέχρι σήμερα συνεχίζουν να αναφέρονται στην ασθένεια του καρκίνου όχι με το όνομά της αλλά με περιγραφές όπως ”επάρατη νόσος” και ”ανίατη ασθένεια”. Το κοινωνικό στίγμα του καρκίνου, διαφαίνεται  μέσα από το κλισέ της αναγγελίας θανάτου κάποιου επωνύμου  «πάλεψε με την επάρατο και νικήθηκε», το οποίο μηδενίζει, όχι μόνο  την επιβίωση χιλιάδων ανωνύμων, αλλά ενισχύοντας το: Καρκίνος =Θάνατος. Ανάμεσα σε άλλες πιο θανατηφόρες ασθένειες όπως είναι το AIDS ή τα καρδιοαγγειακά νοσήματα είναι η μόνη ασθένεια που αποφεύγεται να αναφέρεται με το όνομα της.

Πέρα από αυτό όμως ακόμη και εμείς οι ίδιοι φροντίζουμε μέσα από τη συμπεριφορά και τη στάση μας προς τους ανθρώπους που εμπλέκονται με τον καρκίνο να δίνουμε την αίσθηση ότι ο καρκίνος δεν μας αφορά. Aπό τη μια είμαστε εμείς, που είμαστε υγιείς, φυσιολογικοί και από την άλλη πλευρά βρίσκονται ‘οι άλλοι’, οι άρρωστοι, που έχουν χάσει την αξία τους, το δικαίωμα τους στη ζωή, και άρα και το σεβασμό μας. Δεν είναι λίγες οι φορές που οι καρκινοπαθείς αντιμετωπίζονται σαν μελλοθάνατοι, σαν άνθρωποι που πρέπει να μείνουν μακριά από μας γιατί φέρουν την κακιά ασθένεια που προκαλεί το θάνατο, ξεχνώντας ότι σήμερα πολλές από τις μορφές της σοβαρής αυτής ασθένειας είναι 100% ιάσιμες και χιλιάδες καρκινοπαθείς με σύμμαχο την ισχυρή θέληση για ζωή, την έχουν νικήσει.

Το στίγμα, τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις που σχετίζονται με τον καρκίνο αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα, τόσο για τους ίδιους τους ασθενείς όσο και για τις οικογένειές τους. Στίγμα σημαίνει κηλίδα, ανεξίτηλο σημάδι, λεκές. Μεταφορικά το στίγμα είναι ένας έντονα μειωτικός χαρακτηρισμός που αποδίδεται σε κάποιον και από τον οποίο είναι πολύ δύσκολο να απαλλαχθεί.  Ανεξάρτητα, από το βαθμό διάκρισης που υφίσταται το άτομο, το υποκειμενικό βίωμα υποτίμησης και περιθωριοποίησης είναι αυτό που επηρεάζει άμεσα την αυτοεκτίμησή του. Έτσι ο ασθενής εσωτερικεύει το στίγμα και αισθάνεται υποτίμηση, ντροπή και δυσφορία. Εμφανίζει επίσης συμπεριφορές απόσυρσης και απόκρυψης της ασθένειας του ,γεγονός που δυσχεραίνει την ψυχολογία του και κατ’επέκταση και την προσπάθεια του να την αντιμετωπίσει . Αρνείται να αποδεχτεί την πραγματικότητα της ασθένειας του και να αναζητήσει βοήθεια , χάνοντας έτσι ένα δυνατό σύμμαχο για την κατανίκηση της. Πολλές φορές  άνθρωποι οι οποίοι έχουν βιώσει ή βιώνουν καρκίνο  προσπαθούν   να κρατήσουν μυστικό  και να κουβαλήσουν  μόνοι τους το βαρύ φορτίο της ασθένειας  τους μόνο και μόνο για να μην έρθουν αντιμέτωποι με την αρνητική στάση ή τον οίκτο του κοινωνικού τους περίγυρου. Ας αναρωτηθούμε όμως  : πως θα μπορέσουν όλοι αυτοί, να αντιμετωπίσουν και να διαχειριστούν μια τέτοια κατάσταση, αφού σε όλη τους την ζωή έχουν γαλουχηθεί με την άποψη, ότι καρκίνος ίσον θάνατος;  Πως θα ενδιαφερθούμε για την πρόληψη του καρκίνου, από την στιγμή που φοβόμαστε να πούμε ακόμα και την λέξη;

Διαπιστώνουμε λοιπόν ότι είναι απαραίτητο να συμβάλλουμε όλοι στην αντιμετώπιση της καρκινοφοβίας που επικρατεί. Πρέπει να σταματήσουμε να βλέπουμε τον καρκίνο ως ταμπού και να τον κοιτάξουμε κατάματα. Χρειάζεται να μάθουμε να αντιμετωπίζουμε τους ασθενείς  όχι με την ιδιαιτερότητα του «καρκινοπαθούς» αλλά σαν άτομα .Δεν υπάρχει ιδιαίτερη «προσωπικότητα» ή «ψυχολογία»  του καρκινοπαθούς. Oπως όλοι οι ασθενείς έτσι και οι άνθρωποι με καρκίνο εκφράζουν κοινές ανθρώπινες ανάγκες και συναισθήματα  που εκλύει στον καθένα μας  η ενδεχόμενη απειλή της υγείας μας και ίσως και της ζωής μας. Μέσα από την αγωνία που εκφράζουν οι ασθενείς με καρκίνο, αντιλαμβανόμαστε ότι δεν υπάρχουν δικαιολογίες, ούτε περιθώρια ανοχής και εφησυχασμού, γιατί το πρόβλημά τους κάποια στιγμή μπορεί να γίνει και δικό μας.

Σημαντικό θα ήταν επίσης να προσπαθήσουμε να δώσουμε το μήνυμα ότι ο καρκίνος δεν είναι μόνο θάνατος. Να δώσουμε έμφαση στη ζωή ! Να αποδεχτούμε την αλήθεια του ότι αν και ο καρκίνος παραμένει μια σοβαρή πάθηση, δεν αποτελεί πλέον την αναπόφευκτη καταδίκη που ήταν κάποτε. Αντίθετα, πρόκειται ολοένα και περισσότερο για μια ιστορία επιβίωσης. Υπολογίζεται ότι σήμερα περίπου 28 εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο έχουν επιβιώσει από καρκίνο. Όλοι μας λοιπόν είναι απαραίτητο να ενισχύσουμε την καλύτερη κατανόηση και εκρίζωση των στιγμάτων που σχετίζονται με τον καρκίνο, έτσι ώστε η νόσος να επαναπροσδιοριστεί ως μία πάθηση που μπορεί να θεραπευθεί. Ο θετικός επαναπροσδιορισμός της κοινής γνώμης αναφορικά με τον καρκίνο , θα συμβάλλει στην πλήρη συνειδητοποίηση ότι δεν πρέπει να τον αποφεύγουμε αλλά ότι είναι απαραίτητο  να τον αποδεχτούμε, να επεξεργαστούμε τα συναισθήματα που μας προκαλεί και  να τον αντιμετωπίσουμε.

Τα ΜΜΕ πρέπει να παίξουν το δικό τους σωστό ρόλο ,  αναφορές  στον καρκίνο ως ”επάρατη νόσος”, ”ανίατη ασθένεια” θα πρέπει να σταματήσουν να υφίστανται και να αντικατασταθούν από  αναφορές σε ιστορίες ανθρώπων  που καθημερινά αγωνίζονται για την αντιμετώπιση του καρκίνου τους  και σε όλους αυτούς που τον έχουν νικήσει.

Η πολιτεία απ’την άλλη πρέπει να λάβει τα απαραίτητα μέτρα και μέσω της σωστής ενημέρωσης ,  να θωρακίσει τον κόσμο έτσι ώστε να διαμορφώσει μια ολιστική αντίληψη γύρω από τον καρκίνο και τη θεραπεία του , ενισχύοντας με αυτό τον τρόπο και τον τομέα της πρόληψης. Ας μην ξεχνάμε ότι ο καρκίνος είναι μια ασθένεια που αν διαγνωσθεί έγκαιρα μπορεί να θεραπευθεί.

Τέλος , οι ίδιοι οι ασθενείς είναι εκείνοι που μεταφέρουν το ισχυρό μήνυμα ζωής και αισιοδοξίας για τη μάχη απέναντι στον καρκίνο, γεγονός που αποτυπώνεται χαρακτηριστικά σ τα παρακάτω συγκινητικά  λόγια μίας ανώνυμης ασθενούς με καρκίνο που γράφει σε ένα blog :

«Ταμπού η ασθένεια μου; Όχι. Θα την κάνω φίλη μου και θα τη μοιραστώ με την κολλητή μου και τους φίλους μου, θα την προσέχουμε μαζί και θα την κερνάμε καφέ με κουλουράκια , μπας και την καλοπιάσουμε. Ίσως να μας αισθανθεί ζεστούς και  μας ξεχάσει για λίγο…και όταν πάλι μου ξανάρθει; Ναι , εδώ θα είμαι να την ενημερώσω πως δεν θα αφήσω το μεγαλείο της ζωής που μου δόθηκε! Θα το παλέψω και θα της δείξω πως η μάχη κερδίζεται όταν ο χρόνος είναι φύλακας άγγελος μου!

Η ΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΗ ΘΕΣΗ

Posted on: February 3rd, 2013 by No Comments

Το πέρασμα από την παρανοϊκή –σχιζοειδή θέση στην καταθλιπτική θέση εμπεριέχει μία διαδοχική ολοκλήρωση και ωρίμανση του εγώ. Σταδιακά μέσω της ενδοβολής και της ταύτισης του εγώ με ένα καλό εσωτερικό αντικείμενο αρχίζει να διασφαλίζεται η αίσθηση ενός καλού εσωτερικού κόσμου που επιτρέπει και τη μείωση της ανάγκης για προβολές. Η παράλληλη ανάπτυξη και της αντιληπτικής ικανότητας βοηθά το βρέφος στο να μπορέσει να προσαρμόσει και να συγκρίνει τις φαντασιώσεις του με την πραγματικότητα με αποτέλεσμα να μειώνεται και το άγχος.

Το κύριο χαρακτηριστικό αυτής της θέσης είναι ότι το βρέφος πλέον μπορεί να αντιλαμβάνεται και να αναγνωρίζει τη μητέρα σαν ένα ολόκληρο αντικείμενο-πρόσωπο με διαφοροποιημένα χαρακτηριστικά. Η μητέρα πλέον είναι για το βρέφος ένα αντικείμενο το οποίο μπορεί κάποιες φορές να είναι καλό και κακό, δοτικό και ματαιωτικό.  Σε αυτή τη φάση το βρέφος αντιλαμβάνεται για πρώτη φορά ότι η μητέρα είναι ένα ανεξάρτητο αντικείμενο έξω από το ίδιο το οποίο μπορεί να σχετίζεται και με άλλα πρόσωπα και για το οποίο είναι δυνατόν να βιώσει αντιφατικά συναισθήματα όπως αγάπη και μίσος μαζί. Αυτή η ολοκλήρωση του αντικειμένου συνεπάγεται αυτόματα και μία ολοκλήρωση του εγώ και μία μη απειλητική συνύπαρξη του καλού και του κακού στην εσωτερική πραγματικότητα. Η ενδυνάμωση του εγώ που γίνεται σχεδόν ταυτόχρονα και με την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος, της αντίληψης και της μνήμης συνοδεύεται και σε αυτό το στάδιο από άγχος το οποίο ωστόσο τώρα προέρχεται από τα συναισθήματα αμφιθυμίας και την υπόθεση του βρέφους ότι τα επιθετικά και βίαια ένστικτα που βίωσε έντονα κατά τη διάρκεια της παρανοϊκής-σχιζοειδούς θέσης έχουν καταστρέψει το αντικείμενο, ένα αντικείμενο το οποίο το βρέφος αγαπά και από το οποίο εξαρτάται. Η αναγνώριση της ευθύνης για την  απώλεια του αντικειμένου γεννούν για πρώτη φορά στο άτομο το αίσθημα της θλίψης και της ενοχής.

Τα συναισθήματα αυτά υποκινούν το βρέφος στο να προσπαθήσει φαντασιωσικά να επανορθώσει το κατεστραμμένο από τα επιθετικά του ένστικτα αντικείμενο και να του προσφέρει αγάπη και ολοκλήρωση. Η ικανότητα για επανόρθωση είναι μία από τις πιο δυνατές όψεις του ενστίκτου ζωής.

Επιπρόσθετα, η καταθλιπτική θέση αντιπροσωπεύει ένα μεγάλο βήμα στην ανάπτυξη του βρέφους καθώς αυτό αρχίζει και αντιλαμβάνεται τη δική του ψυχική πραγματικότητα. Μπορεί σταδιακά να αναγνωρίσει ότι ο εαυτός του διαφέρει από τα αντικείμενα με τα οποία σχετίζεται. Είναι σχεδόν ικανό να διαχωρίσει πλέον τις φαντασιώσεις του από την εξωτερική πραγματικότητα.

Το ιδανικό αντικείμενο και το καταδιωκτικό αντικείμενο τα οποία είχε ενδοβάλλει το βρέφος στην παρανοϊκή-σχιζοειδή θέση είναι οι βάσεις για την ανάπτυξη του υπερεγώ στην καταθλιπτική θέση. Καθώς το ιδανικό και το καταδιωκτικό αντικείμενο αρχίζουν και συγχωνεύονται στην ψυχική σφαίρα το υπερεγώ γίνεται μία ολοκληρωμένη και πιο ενοποιημένη ψυχική εσωτερική δομή επενδυμένη με αμφιθυμικά συναισθήματα. Στις πρώτες φάσεις της καταθλιπτικής θέσης το υπερεγώ βιώνεται περισσότερο αυστηρό και τιμωριτικό λόγω του ενοχικού συναισθήματος που επικρατεί για την καταστροφή του ιδανικού αντικειμένου και της προσπάθειας ταύτισης του εγώ με ένα ιδεώδες εγώ που αντιπροσωπεύει την τελειότητα. Ωστόσο σε ένα δεύτερο χρόνο και καθώς το άτομο αναπτύσσει την ικανότητα να επανορθώσει τα αντικείμενα του φαντασιώσικα, το υπερεγώ αρχίζει και πλησιάζει περισσότερο σε μια εσωτερική αναπαράσταση ενός καλού γονέα που δεν είναι μόνο πηγή ενοχής αλλά και πηγή στήριξης και ενίσχυσης στις εσωτερικές συγκρούσεις που προκύπτουν  από τα καταστροφικά ένστικτα της ενόρμησης θανάτου.

Ο πόνος για την απώλεια του αντικειμένου και η ανάγκη για την επανόρθωση και επαναπόκτηση του στην καταθλιπτική θέση διαμορφώνουν τις  βάσεις για την ανάπτυξη της δημιουργικότητας και της μετουσίωσης. Το άτομο προσπαθώντας να επαναφέρει τα χαμένα αντικείμενα του, να τα επαναπροσδιορίσει αλλά και να τα προστατέψει, περιορίζει τα ένστικτά του και τελικά τα εκφράζει σε υποκατάστατα . Για την Segal η ικανότητα του ατόμου να χρησιμοποιεί σύμβολα είναι ένα ψυχικό επίτευγμα της καταθλιπτικής θέσης. Κάθε χαρακτηριστικό του αντικείμενου και κάθε εμπειρία με το χαμένο αντικείμενο μετουσιώνεται και αφομοιώνεται στο εγώ με τη μορφή ενός συμβόλου. Στην καταθλιπτική θέση καθώς η ψυχική πραγματικότητα είναι πλέον διαφοροποιημένη από την εξωτερική το σύμβολο βιώνεται σαν κάτι το οποίο εσωτερικά είναι διαφορετικό από το ίδιο το αντικείμενο σε αντίθεση με ψυχωτικές καταστάσεις όπου  το άτομο μπερδεύει το σύμβολο με το ίδιο το πραγματικό αντικείμενο το οποίο συμβολίζει. Επομένως το σύμβολο χρησιμοποιείται από το εγώ για να μπορέσει να ξεπεράσει και να αποδεχτεί την απώλεια του αντικειμένου και επιτρέπει και την μετέπειτα ανάπτυξη όλων των συμβολικών διαδικασιών όπως είναι για παράδειγμα το παιχνίδι ή προσωπική έκφραση μέσω της ‘

Η μεγαλύτερη λοιπόν πρόκληση στην καταθλιπτική θέση είναι η διατήρηση και η επανόρθωση ενός καλού εσωτερικού αντικειμένου . Καθώς το άτομο θα έρχεται συνεχώς αντιμέτωπο κατά τη διάρκεια της ζωής του με ματαιώσεις και απώλειες η επαναβίωση της καταθλιπτικής θέσης είναι αναπόφευκτη.  Εάν η ικανότητα εδραίωσης ενός καλού δυνατού εσωτερικού αντικείμενου δεν είναι ανεπτυγμένη τότε το άτομο μπορεί να παλινδρομήσει σε πρώιμους μηχανισμούς άμυνας που επικρατούν στην παρανοϊκή-σχιζοειδή θέση.

Η Klein θεωρεί ότι η διαδικασία του πένθους , είτε εμπεριέχει την απώλεια ενός πραγματικού αντικείμένου , είτε εκφράζει άλλου είδους ματαιώσεις  είναι συνδεδεμένη με την απώλεια της αίσθησης ενός καλού αντικειμένου εσωτερικά. Άτομα με μελαγχολία ή κατάθλιψη είναι άτομα τα οποία αδυνατούν να επανορθώσουν τα καλά εσωτερικά τους αντικείμενα . Η ανικανότητα αυτή μπορεί να εκδηλωθεί και με μανία όπου το άτομο χρησιμοποιεί φαντασιώσεις μεγαλομανίας και ανωτερότητας στη σχέση του με το αντικείμενο  σε μία προσπάθεια του να αρνηθεί την σημαντικότητα του, να το ελέγξει και να αποφύγει την αποδοχή της εξάρτησης του από αυτό και τον πόνο σε μία πιθανή απώλεια του.

Η ΠΑΡΑΝΟΪΚΗ-ΣΧΙΖΟΕΙΔΗΣ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΗ ΘΕΣΗ

Posted on: February 3rd, 2013 by No Comments

ΣΤHΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ MELANIE KLEIN.

 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η θεωρία των αντικειμενοτρόπων σχέσεων της  Melanie Klein προέκυψε μέσα από την πολύχρονη ανάλυση παιδιών και βασίστηκε στο τοπογραφικό μοντέλο του Freud. Οι μελέτες της Κlein εστιάστηκαν  στην επίδραση των πρώιμων σχέσεων του βρέφους με τους φροντιστές του για την ανάπτυξη του εγώ και του υπερεγώ.  Ανέπτυξε τη θεωρία των εσωτερικών αντικειμένων και του εσωτερικού κόσμου βασιζόμενη στην ιδέα ότι στο παιδικό μυαλό γεννιούνται ασυνείδητες φαντασιώσεις για τις πραγματικές σχέσεις που προκύπτουν από την αλληλεπίδραση του παιδιού με το περιβάλλον και τους φροντιστές του.

Στο  μοντέλο της Klein η ψυχική ανάπτυξη διέρχεται από δύο βασικές φάσεις τις οποίες ονομάζει παρανοειδή–σχιζοειδής θέση και καταθλιπτική θέση. Η Klein  χρησιμοποιεί τον όρο θέση αντί για τον όρο στάδιο -σε αντίθεση με τον Freud- για να δώσει έμφαση στο γεγονός ότι αυτές οι δυο καταστάσεις δεν είναι μόνο στάδια καθορισμένα χρονικά στην ανθρώπινη ανάπτυξη αλλά ότι παραμένουν δυο πολύ καθοριστικά φαινόμενα σε όλη τη διάρκεια της συναισθηματικής ζωής και της ψυχικής λειτουργίας του ατόμου.

Για να κατανοήσουμε καλύτερα τις δύο θέσεις είναι αναγκαίο να αναφερθούμε σε τρεις βασικές υποθέσεις στη θεωρία της Klein :

1. Από τη στιγμή της γέννησης όλες οι εμπειρίες συνοδεύονται από ασυνείδητες φαντασιώσεις που αναπαριστούν όλες τις εμπειρίες του ατόμου, εξωτερικές και εσωτερικές , σωματικές και ψυχικές.

2. Υπάρχει μια κληρονομημένη και έμφυτη ικανότητα του βρέφους να δημιουργεί σχέσεις με τα άτομα που το περιβάλλουν και με τα οποία αλληλεπιδρά από την αρχή της ύπαρξης του.

3. Η επίδραση των δύο βασικών ένστικτων ζωής και θανάτου στο ψυχικό όργανο.Το πώς θα διαχειριστεί το άτομο από την αρχή της ζωής του τη σύγκρουση μεταξύ αυτών των δύο ένστικτων αποτελεί κρίσιμο στοιχείο στη διαμόρφωση του εαυτού και καθορίζει τις σχέσεις και τη διαμόρφωση της προσωπικότητας του.

Είναι σημαντικό σε αυτό το σημείο να αναφέρουμε επίσης  την άποψη της Klein για την ύπαρξη ενός ικανοποιητικού εγώ κατά τη γέννηση, το οποίο είναι ικανό να βιώσει άγχος, να χρησιμοποιήσει μηχανισμούς άμυνας και να διαμορφώσει πρώιμες σχέσεις με το αντικείμενο στη φαντασία και στην πραγματικότητα. Το να υποθέσουμε ότι ένα πρώιμο εγώ υπάρχει από την αρχή της γέννησης σε καμία περίπτωση δεν υπονοεί ότι μπορεί να συγκριθεί με το εγώ ενός παιδιού ή ενός ενήλικα. Το πρώιμο εγώ του βρέφους είναι εκτεθειμένο στο τραύμα της γέννησης και στη σύγκρουση μεταξύ των ενορμήσεων  ζωής και θανάτου.

 

Η ΠΑΡΑΝΟΙΚΗ-ΣΧΙΖΟΕΙΔΗΣ ΘΕΣΗ

Η Klein εισήγαγε τη θεωρία της για την παρανοϊκή-σχιζοειδής θέση το 1946 στο “Notes on some schizoid mechanisms.” Είναι σημαντικό καθώς μελετούμε τις υποθέσεις της Klein να έχουμε υπόψη το γεγονός ότι σε καμία περίπτωση δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι σκέφτονται ή τι αισθάνονται τα βρέφη. Τα στοιχεία τα οποία τεκμηριώνουν και δίνουν νόημα στη θεωρία της Klein αντλούνται από την ανάλυση παιδιών και ενηλίκων, από άμεσες παρατηρήσεις της συνολικής αλληλεπίδρασης του βρέφους με το περιβάλλον του και  από εμπειρικές έρευνες και θεωρίες.

Η παρανοϊκή –σχιζοειδής θέση λαμβάνει χώρα στους πρώτους τρεις ή τέσσερις μήνες ζωής. Η Klein ονόμασε τη θέση παρανοϊκή καθώς το βασικό άγχος είναι παρανοϊκής φύσης και σχιζοειδής γιατί η κατάσταση του εγώ χαρακτηρίζεται από διάσχιση και διχοτόμηση.

Σε αυτή τη φάση το εγώ είναι πρώιμο και χαρακτηρίζεται από έλλειψη δομής και συνοχής. Η ανάπτυξη και η ολοκλήρωση του εγώ έρχεται μέσα από την εμπειρία του βρέφους με σημαντικούς άλλους. Αυτό προϋποθέτει ότι το άτομο σε αυτούς τους πρώτους μήνες ζωής έχει μία αναπαράσταση του εαυτού του η οποία αποκτά υπόσταση μόνο μέσα από την αναπαράσταση που διαμορφώνει φαντασιωσικά για το άτομο που το φροντίζει.

Στην πρώιμη αυτή φάση το βρέφος καλείται να αναπτύξει ένα ισχυρό εγώ ικανό να διαχειριστεί τις έντονες εσωτερικές  συγκρούσεις και άγχη -που προκύπτουν από συγκρούσεις μεταξύ των ενστίκτων ζωής και θανάτου και εγείρουν φόβους αποδιοργάνωσης, χάους και αφανισμού- και να αντιμετωπίσει τις ματαιώσεις και απαιτήσεις της εξωτερικής πραγματικότητας.   Τα ένστικτα, οι αισθήσεις και η αντίληψη θα πρέπει σιγά σιγά να αρχίζουν να αποκτούν μία συνοχή και μια δομή  έτσι ώστε να επέλθει σταδιακά η οργάνωση της εσωτερικής και εξωτερικής εμπειρίας. Το βρέφος από την αρχή είναι ικανό κατά την Klein να αντιληφθεί τα άτομα που το φροντίζουν και τον τρόπο με τον οποίο σχετίζεται με αυτά είτε αυτός εμπεριέχει ικανοποίηση ( π.χ γεμάτο στομάχι) είτε αυτός συνδέεται με πόνο και δυσφορία (π.χ πείνα, κολικοί). Το βρέφος επομένως αποκτά σταδιακά μία ασυνείδητη αίσθηση του εαυτού κυρίως μέσα από την αίσθηση ενός καλού αντικειμένου που του δίνει ευχαρίστηση. Αυτή η θετική αίσθηση του εαυτού του και του αντικειμένου ωστόσο θα πρέπει να προστατευτεί από την οργή και το μίσος που βιώνει το βρέφος από τις αναπόφευκτες ματαιώσεις της πραγματικότητας, καθώς επίσης και από την αίσθηση χάους που πηγάζει από το ένστικτο του θανάτου.

Για να μπορέσει λοιπόν το εγώ να αντεπεξέλθει  στο άγχος που πηγάζει από τις παραπάνω αντιφατικές εμπειρίες και να εξελιχθεί ομαλά, χρησιμοποιεί  δύο πολύ πρώιμους αμυντικούς μηχανισμούς. Σε πρώτη φάση προκύπτει διχοτόμηση σε δύο επίπεδα, διχοτόμηση του εαυτού και διχοτόμηση του αντικειμένου. Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι μία διχοτόμηση του αντικείμένου δεν μπορεί να προκύψει εάν προηγουμένως δεν έχει υπάρξει η διχοτόμηση του εαυτού. Ο εσωτερικός κόσμος βιώνεται ως διαχωρισμένος σε καλό και κακό εαυτό. Το κακό κομμάτι του εαυτού  εκπροσωπεί το ένστικτο θανάτου και συνοδεύεται από αρνητικά συναισθήματα μίσους, επιθετικότητας και οργής. Το καλό κομμάτι του εαυτού είναι αντιπροσωπευτικό του ένστικτου ζωής και της λίμπιντο και εμπεριέχει συναισθήματα αγάπης, αυτοσυντήρησης και ευχαρίστησης. Για να προστατέψει το καλό κομμάτι του και κατά συνέπεια το καλό αντικείμενο το βρέφος  προσπαθεί  χρησιμοποιώντας το μηχανισμό της προβολικής ταύτισης να αποβάλλει όλες τις κακές του ιδιότητες σε ένα πραγματικό εξωτερικό αντικείμενο, (που στη φάση αυτή γίνεται αντιληπτό ως μερικό αντικείμενο- στήθος της μητέρας),   με αποτέλεσμα αυτό να βιώνεται  σαν ένα κακό και απειλητικό-καταδιωκτικό αντικείμενο έξω από το ίδιο. (1)

Σύμφωνα με τα παραπάνω λοιπόν από πολύ νωρίς το εγώ έχει την ικανότητα να διαμορφώσει μια σχέση προς δύο αντικείμενα, το καλό και το κακό στήθος, το ιδανικό και το καταδιωκτικό αντικείμενο. Το εξωτερικό αντικείμενο, που σε αυτή τη φάση βιώνεται ως part object (στήθος), διχοτομείται σε  καλό-δοτικό αντικείμενο που εκπροσωπεί εσωτερικά τις καλές εμπειρίες με τη μητέρα και σε κακό-ματαιωτικό αντικείμενο που συνδέεται με τα ματαιωτικά και απόντα κομμάτια της μητέρας φροντιστή. Η φαντασίωση ενός ιδανικού αντικείμενου συνοδεύεται από συναισθήματα και εμπειρίες ευχαρίστησης και ικανοποίησης και η φαντασίωση του κακού καταδιωκτικού αντικειμένου συνοδεύεται από πόνο, μίσος και το αίσθημα του ανικανοποίητου. Στόχος λοιπόν αυτής της θέσης είναι σε ένα πρώτο επίπεδο το άτομο χρησιμοποιώντας το μηχανισμό της ενδοβολής να κρατήσει μέσα του ένα προστατευτικό και δοτικό αντικείμενο με το οποίο θα μπορέσει να ταυτιστεί (2) και σε ένα δεύτερο επίπεδο να αποβάλλει το κακό αντικείμενο το οποίο απειλεί να εισβάλλει στο εγώ και να καταβροχθίσει-αφανίσει  τόσο το  ιδανικό αντικείμενο όσο και τον εαυτό. Εάν το βρέφος  επιτύχει να διατηρήσει μέσα του την αίσθηση ενός καλού αντικειμένου τότε αρχίζει να αποκτά μια ασυνείδητη αίσθηση ενός πιο δομημένου  εαυτού ικανού να συνθέσει και να οργανώσει καλύτερα την εμπειρία του.

 

Η παθολογία στην παρανοϊκή-σχιζοειδής θέση

Οι κίνδυνοι που μπορεί να προκύψουν στην παρανοϊκή –καταθλιπτική θέση είναι δύο ειδών  :

Από τη μια μεριά η ανικανότητα να εδραιωθεί μία πραγματική διχοτόμηση του εαυτού και του αντικειμένου και από την άλλη η παρουσία μίας υπερβολικής και άκαμπτης διχοτόμησης.

Στην πρώτη περίπτωση το διπολικό splitting δεν λαμβάνει χώρα στην ψυχική λειτουργία. Εάν δεν εδραιωθεί μία πραγματική διχοτόμηση μεταξύ του καλού και του κακού εαυτού και αντικειμένου, τότε τα καλά κομμάτια του εαυτού βρίσκονται σε μία συνεχή απειλή από τα κακά και το αποτέλεσμα μπορεί να είναι καταστροφικό για το εγώ. Δεχόμενο συνεχείς απειλές, το εγώ θρυμματίζεται με έναν βίαιο και επίπονο τρόπο σε πολύ μικρά κομμάτια, τα οποία προβάλλονται βίαια προς τα έξω. Το συναίσθημα του θρυμματίσματος μπορεί να οδηγήσει σε μία αίσθηση εσωτερικής αποδιοργάνωσης, χάους και αποπροσωποποίησης. Ο λόγος για τον οποίο είναι πιθανό να προκύψει το  fragmentation είναι η παρουσία ανεξέλεγκτου και έντονου φθόνου και μίσους στον ψυχικό κόσμο του βρέφους, τα οποία δεν επιτρέπουν την ύπαρξη του καλού στο πρόσωπο που το φροντίζει. Είναι ακριβώς αυτή η αίσθηση του καλού που δεν μπορεί να αντέξει το βρέφος και που εγείρει το φθόνο με αποτέλεσμα να επιτίθεται βίαια στον φροντιστή -και σε μία ψυχαναλυτική θεραπεία αργότερα σε έναν αναλυτή- μόλις συνειδητοποιήσει ότι διαθέτει καλά στοιχεία.

Το αντικείμενο στο οποίο προβάλλονται τα θρυμματισμένα κομμάτια του εαυτού είναι αδύνατον να βιωθεί σαν ένα ιδανικό αντικείμενο αλλά αντιθέτως βιώνεται σαν  διαμελισμένο σε κομμάτια που εμπεριέχουν κακά και βίαια κομμάτια του εγώ. Έτσι όλη η αντίληψη της πραγματικότητας καταστρέφεται και αποκτά έναν βίαιο και καταδιωκτικό χαρακτήρα .

Στην προσπάθεια του το εγώ να διαχειριστεί και να ξεφορτωθεί όλη αυτή την βίαιη και διαστρεβλωμένη αντίληψη του αντικειμένου, βιώνει εσωτερικά τα λεγόμενα “bizarre objects”  τα οποία προσπαθεί να απομονώσει από το σύνολο της αντίληψης του σαν να είναι κάτι ξένο, αποκομμένο από τον υπόλοιπο εαυτό. Κατά τον Bion κάθε λειτουργία η οποία έχει σαν στόχο να συνδέσει τα εσωτερικά αντικείμενα δέχεται βίαιη επίθεση. Έτσι πχ το στόμα του βρέφους και η ρώγα καταστρέφονται στη φαντασία καθώς είναι τα μέρη που συνδέουν το βρέφος με το στήθος της μητέρας. Κατά συνέπεια οι σύνδεσμοι μεταξύ του εαυτού και του εσωτερικού ή εξωτερικού αντικειμένου διακόπτονται βίαια με συνέπεια  τα διάφορα μέρη και οι λειτουργίες του εαυτού όπως είναι η σκέψη και το συναίσθημα να μην μπορούν να συνυπάρξουν. Έτσι και η μετέπειτα ικανότητα για συγχώνευση και η ανάπτυξη των συμβολικών διαδικασιών παρεμποδίζεται σημαντικά.

Στο άλλο άκρο όταν τα καλά και κακά αντικείμενα είναι υπερβολικά διαχωρισμένα , στα δύο άκρα δηλαδή της ψυχικής λειτουργίας,  η προσωπικότητα γίνεται σκληρή και άκαμπτη.  Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω το καλό αντικείμενο στην παρανοϊκή-σχιζοειδή θέση δεν είναι ποτέ διαχωρισμένο από τον καλό εαυτό από όπου πηγάζουν όλες οι καλές εμπειρίες. Ένα βρέφος νιώθει ότι το καλό στήθος του ανήκει και του προσφέρει ευχαρίστηση. Τις στιγμές όμως που πεινάει και  νιώθει δυσφορία η καλή μητέρα εξαφανίζεται και υπάρχει για εκείνο μόνο το κακό στήθος που το καταδιώκει. Για να μπορέσει κάποιος να συλλάβει το αντικείμενο πιο ρεαλιστικά θα πρέπει να αποδεχτεί το γεγονός ότι η μητέρα που λατρεύει είναι η ίδια μητέρα που αγαπά και επίσης να συνειδητοποιήσει ότι αυτή είναι όχι εγώ άρα δεν ανήκει στον ίδιο. Το να αποδεχτεί το βρέφος ότι  εξαρτάται από ένα ανεξάρτητο αντικείμενο το οποίο δεν είναι εγώ είναι μια δύσκολη και επίπονη διαδικασία που αποτελεί την βάση για την αντίληψη και αποδοχή της πραγματικότητας. Αυτά τα συναισθήματα αμφιθυμίας προετοιμάζουν το υποκείμενο για να μπορέσει να βιώσει το αίσθημα της ενοχής για το αντικείμενο στην καταθλιπτική θέση. Στην φυσιολογική ανάπτυξη καθώς το εγώ δυναμώνει η ύπαρξη της αμφιθυμίας, ο πόνος της ενοχής και η απώλεια της ναρκισσιστικής παντοδυναμίας γίνεται ευκολότερα αποδεκτή και αντιμετωπίσιμη από το άτομο. Εάν η αποδοχή της πραγματικότητας δεν επέλθει τότε το άτομο δεν μπορεί  να ανεχτεί την συνύπαρξη του καλού και του κακού με αποτέλεσμα η διχοτόμηση να μεγαλώνει και να γίνεται περισσότερο απόλυτη και άκαμπτη. Σε μία φάση ζωής που το άτομο στέκεται ανήμπορο στη διαχείριση της ενοχής του για το οποιοδήποτε αντικείμενο τότε ασυνείδητα επανέρχεται στην ασφάλεια της παρανοϊκής-σχιζοειδής θέσης όπου το καλό και το κακό είναι απόλυτα διαχωρισμένα και ο ίδιος μπορεί να βρίσκεται ασφαλής και προστατευμένος στη μεριά του καλού.

 

Η ΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΗ ΘΕΣΗ

Το πέρασμα από την παρανοϊκή –σχιζοειδή θέση στην καταθλιπτική θέση εμπεριέχει μία διαδοχική ολοκλήρωση και ωρίμανση του εγώ. Σταδιακά μέσω της ενδοβολής και της ταύτισης του εγώ με ένα καλό εσωτερικό αντικείμενο αρχίζει να διασφαλίζεται η αίσθηση ενός καλού εσωτερικού κόσμου που επιτρέπει και τη μείωση της ανάγκης για προβολές. Η παράλληλη ανάπτυξη και της αντιληπτικής ικανότητας βοηθά το βρέφος στο να μπορέσει να προσαρμόσει και να συγκρίνει τις φαντασιώσεις του με την πραγματικότητα με αποτέλεσμα να μειώνεται και το άγχος.

Το κύριο χαρακτηριστικό αυτής της θέσης είναι ότι το βρέφος πλέον μπορεί να αντιλαμβάνεται και να αναγνωρίζει τη μητέρα σαν ένα ολόκληρο αντικείμενο-πρόσωπο με διαφοροποιημένα χαρακτηριστικά. Η μητέρα πλέον είναι για το βρέφος ένα αντικείμενο το οποίο μπορεί κάποιες φορές να είναι καλό και κακό, δοτικό και ματαιωτικό.  Σε αυτή τη φάση το βρέφος αντιλαμβάνεται για πρώτη φορά ότι η μητέρα είναι ένα ανεξάρτητο αντικείμενο έξω από το ίδιο το οποίο μπορεί να σχετίζεται και με άλλα πρόσωπα και για το οποίο είναι δυνατόν να βιώσει αντιφατικά συναισθήματα όπως αγάπη και μίσος μαζί. Αυτή η ολοκλήρωση του αντικειμένου συνεπάγεται αυτόματα και μία ολοκλήρωση του εγώ και μία μη απειλητική συνύπαρξη του καλού και του κακού στην εσωτερική πραγματικότητα. Η ενδυνάμωση του εγώ που γίνεται σχεδόν ταυτόχρονα και με την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος, της αντίληψης και της μνήμης συνοδεύεται και σε αυτό το στάδιο από άγχος το οποίο ωστόσο τώρα προέρχεται από τα συναισθήματα αμφιθυμίας και την υπόθεση του βρέφους ότι τα επιθετικά και βίαια ένστικτα που βίωσε έντονα κατά τη διάρκεια της παρανοϊκής-σχιζοειδούς θέσης έχουν καταστρέψει το αντικείμενο, ένα αντικείμενο το οποίο το βρέφος αγαπά και από το οποίο εξαρτάται. Η αναγνώριση της ευθύνης για την  απώλεια του αντικειμένου γεννούν για πρώτη φορά στο άτομο το αίσθημα της θλίψης και της ενοχής.

Τα συναισθήματα αυτά υποκινούν το βρέφος στο να προσπαθήσει φαντασιωσικά να επανορθώσει το κατεστραμμένο από τα επιθετικά του ένστικτα αντικείμενο και να του προσφέρει αγάπη και ολοκλήρωση. Η ικανότητα για επανόρθωση είναι μία από τις πιο δυνατές όψεις του ενστίκτου ζωής.

Επιπρόσθετα, η καταθλιπτική θέση αντιπροσωπεύει ένα μεγάλο βήμα στην ανάπτυξη του βρέφους καθώς αυτό αρχίζει και αντιλαμβάνεται τη δική του ψυχική πραγματικότητα. Μπορεί σταδιακά να αναγνωρίσει ότι ο εαυτός του διαφέρει από τα αντικείμενα με τα οποία σχετίζεται. Είναι σχεδόν ικανό να διαχωρίσει πλέον τις φαντασιώσεις του από την εξωτερική πραγματικότητα.

Το ιδανικό αντικείμενο και το καταδιωκτικό αντικείμενο τα οποία είχε ενδοβάλλει το βρέφος στην παρανοϊκή-σχιζοειδή θέση είναι οι βάσεις για την ανάπτυξη του υπερεγώ στην καταθλιπτική θέση. Καθώς το ιδανικό και το καταδιωκτικό αντικείμενο αρχίζουν και συγχωνεύονται στην ψυχική σφαίρα το υπερεγώ γίνεται μία ολοκληρωμένη και πιο ενοποιημένη ψυχική εσωτερική δομή επενδυμένη με αμφιθυμικά συναισθήματα. Στις πρώτες φάσεις της καταθλιπτικής θέσης το υπερεγώ βιώνεται περισσότερο αυστηρό και τιμωριτικό λόγω του ενοχικού συναισθήματος που επικρατεί για την καταστροφή του ιδανικού αντικειμένου και της προσπάθειας ταύτισης του εγώ με ένα ιδεώδες εγώ που αντιπροσωπεύει την τελειότητα. Ωστόσο σε ένα δεύτερο χρόνο και καθώς το άτομο αναπτύσσει την ικανότητα να επανορθώσει τα αντικείμενα του φαντασιώσικα, το υπερεγώ αρχίζει και πλησιάζει περισσότερο σε μια εσωτερική αναπαράσταση ενός καλού γονέα που δεν είναι μόνο πηγή ενοχής αλλά και πηγή στήριξης και ενίσχυσης στις εσωτερικές συγκρούσεις που προκύπτουν  από τα καταστροφικά ένστικτα της ενόρμησης θανάτου.

Ο πόνος για την απώλεια του αντικειμένου και η ανάγκη για την επανόρθωση και επαναπόκτηση του στην καταθλιπτική θέση διαμορφώνουν τις  βάσεις για την ανάπτυξη της δημιουργικότητας και της μετουσίωσης. Το άτομο προσπαθώντας να επαναφέρει τα χαμένα αντικείμενα του, να τα επαναπροσδιορίσει αλλά και να τα προστατέψει, περιορίζει τα ένστικτά του και τελικά τα εκφράζει σε υποκατάστατα . Για την Segal η ικανότητα του ατόμου να χρησιμοποιεί σύμβολα είναι ένα ψυχικό επίτευγμα της καταθλιπτικής θέσης. Κάθε χαρακτηριστικό του αντικείμενου και κάθε εμπειρία με το χαμένο αντικείμενο μετουσιώνεται και αφομοιώνεται στο εγώ με τη μορφή ενός συμβόλου. Στην καταθλιπτική θέση, καθώς η ψυχική πραγματικότητα είναι πλέον διαφοροποιημένη από την εξωτερική, το σύμβολο βιώνεται σαν κάτι το οποίο εσωτερικά είναι διαφορετικό από το ίδιο το αντικείμενο σε αντίθεση με ψυχωτικές καταστάσεις όπου  το άτομο μπερδεύει το σύμβολο με το ίδιο το πραγματικό αντικείμενο το οποίο συμβολίζει. Επομένως το σύμβολο χρησιμοποιείται από το εγώ για να μπορέσει να ξεπεράσει και να αποδεχτεί την απώλεια του αντικειμένου και επιτρέπει και την μετέπειτα ανάπτυξη όλων των συμβολικών διαδικασιών όπως είναι για παράδειγμα το παιχνίδι ή η προσωπική έκφραση μέσω διαφόρων ειδών τέχνης.

Η μεγαλύτερη λοιπόν πρόκληση στην καταθλιπτική θέση είναι η διατήρηση και η επανόρθωση ενός καλού εσωτερικού αντικειμένου . Καθώς το άτομο θα έρχεται συνεχώς αντιμέτωπο κατά τη διάρκεια της ζωής του με ματαιώσεις και απώλειες η επαναβίωση της καταθλιπτικής θέσης είναι αναπόφευκτη.  Εάν η ικανότητα εδραίωσης ενός καλού δυνατού εσωτερικού αντικείμενου δεν είναι ανεπτυγμένη τότε το άτομο μπορεί να παλινδρομήσει σε πρώιμους μηχανισμούς άμυνας που επικρατούν στην παρανοϊκή-σχιζοειδή θέση.

Η Klein θεωρεί ότι η διαδικασία του πένθους , είτε εμπεριέχει την απώλεια ενός πραγματικού αντικείμένου, είτε εκφράζει άλλου είδους ματαιώσεις  είναι συνδεδεμένη με την απώλεια της αίσθησης ενός καλού αντικειμένου εσωτερικά. Άτομα με μελαγχολία ή κατάθλιψη είναι άτομα τα οποία αδυνατούν να επανορθώσουν τα καλά εσωτερικά τους αντικείμενα. Η ανικανότητα αυτή μπορεί να εκδηλωθεί και με μανία όπου το άτομο χρησιμοποιεί φαντασιώσεις μεγαλομανίας και ανωτερότητας στη σχέση του με το αντικείμενο  σε μία προσπάθεια του να αρνηθεί την σημαντικότητα του, να το ελέγξει και να αποφύγει την αποδοχή της εξάρτησης του από αυτό και τον πόνο σε μία πιθανή απώλεια του.

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Προβολική Ταύτιση : η διαδικασία κατά την οποία το άτομο επειδή δεν μπορεί να αντέξει και να διαχειριστεί την ύπαρξη αρνητικών στοιχείων στον εαυτό του, είτε αυτά είναι σκέψεις, συναισθήματα, κίνητρα, τα προβάλλει και τα αποδίδει σε ένα εξωτερικό αντικείμενο και θεωρεί ότι αυτό ταυτίζεται με τις ιδιότητες που του έχει αποδώσει.

2. Ενδοβολή :  η ασυνείδητη συμβολική εσωτερικοποίηση των ιδιοτήτων αγαπητών προσώπων και η επακόλουθη αντίδραση του ατόμου στα εξωτερικά γεγονότα σαν να ήταν υποκειμενικά.

ΤΟ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΧΑΛΑΡΩΣΗΣ

Posted on: February 3rd, 2013 by No Comments

Τελευταία ακούμε τη λέξη στρες σχεδόν παντού, σε εφημερίδες, περιοδικά, εκπομπές στην τηλεόραση, σε βιβλία, σε εκπαιδευτικά προγράμματα, σε επιχειρήσεις και στη βιομηχανία. Τις περισσότερες φορές συνδέουμε το στρες με προβληματικές καταστάσεις, με δυσφορία και δυσάρεστα συναισθήματα. Η αλήθεια είναι ότι το στρες στις μέρες μας θεωρείται ένας σημαντικός αιτιοπαθογενετικός παράγοντας ψυχολογικών και βιολογικών δυσλειτουργιών. Μας απασχολεί ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια καθώς έχει αποδειχθεί η σχέση του με διάφορες σωματικές και ψυχολογικές διαταραχές. Ωστόσο ο περισσότερος κόσμος δεν γνωρίζει τι είναι στην πραγματικότητα το στρες και σε τι εξυπηρετεί σε ψυχοφυσιολογικό επίπεδο τον άνθρωπο. Αυτό που θα προσπαθήσουμε να κάνουμε σήμερα είναι να διερευνήσουμε το στρες βιολογικά και ψυχολογικά, να μελετήσουμε κάποιες από τις συνέπειες του και να αναφερθούμε ενδεικτικά σε κάποιους τρόπους αντιμετώπισης του.

Η έννοια του στρες είναι δύσκολο να καθοριστεί με σαφήνεια. Με νευροφυσιολογικούς όρους μπορούμε να ορίσουμε το στρες ως εξής :

«Στρες είναι το σύνολο των αλλαγών που συμβαίνουν στον οργανισμό όταν απειλείται ή κινδυνεύει από κάποιο ερέθισμα ή κατάσταση. Τα ερεθίσματα μπορεί να είναι φυσικά, ψυχικά, γνωστικά και συναισθηματικά. Επίσης μπορεί να είναι πραγματικά ή φανταστικά και να προέρχονται είτε από το εξωτερικό είτε από το εσωτερικό περιβάλλον του ατόμου. Ο λειτουργικός ορισμός του στρες είναι ο εξής : Ο μηχανισμός προετοιμασίας και προστασίας του οργανισμού για καταστάσεις κινδύνου όπου κινητοποιούνται όλα τα συστήματα του οργανισμού έτσι ώστε να εξασφαλιστεί ή αντιμετώπιση της απειλής και κατ’ επέκταση η επιβίωση του.»

Για να κατανοήσουμε τον παραπάνω ορισμό και το λόγο ύπαρξης του στρες στον οργανισμό μας θα πρέπει να μιλήσουμε λίγο για τη νευροφυσιολογία του στρες. Όπως  γνωρίζουμε ο εγκέφαλος είναι το κορυφαίο όργανο του Νευρικού μας Συστήματος που ελέγχει τα πάντα. Κατά το πρώτο στάδιο εξέλιξης του νευρικού μας συστήματος υπήρχε μόνο ο νωτιαίος μυελός πού αποτελούνταν από λίγους νευρώνες και επιτελούσε μόνο βηματοδοτικές λειτουργίες. Ακολουθώντας τις απαιτήσεις της εξέλιξης των ειδών δημιουργήθηκε ο παλαιός εγκέφαλος ή τηλεγκέφαλος ο οποίος επιτελούσε βασικές ρυθμιστικές και ζωτικές λειτουργίες του οργανισμού (πέψη, αναπνοή, κυκλοφορία). Σε ένα τρίτο στάδιο εξέλιξης του Ν.Σ δημιουργήθηκε το μεταιχμιακό ή λιμβικό σύστημα το οποίο ουσιαστικά είναι ο μηχανισμός σύνδεσης αισθητήριων ερεθισμάτων και οργανικών αντιδράσεων. Την εποχή αυτή οι οργανισμοί βγήκαν από τη θάλασσα στην ξηρά και άρχισαν να αναγνωρίζουν το περιβάλλον και να αντιδρούν αντίστοιχα στις απαιτήσεις και στους κινδύνους που τυχόν αντιμετώπιζαν. Έτσι αναπτύχθηκαν ισχυρά αισθητήρια συστήματα  (π.χ οπτικό : φως –σκοτάδι, σχήμα –ταχύτητα, χρώματα-αποστάσεις-κίνηση κ.α). Σε αυτό το στάδιο δημιουργήθηκε ένα πολύ ισχυρό αντανακλαστικό, βαθιά ριζωμένο μέσα μας, που ονομάζεται αντίδραση «φυγή ή πάλη» του οργανισμού και μας προετοιμάζει να αντιληφθούμε τον κίνδυνο και είτε να τρέξουμε όσο πιο γρήγορα μπορούμε για να γλιτώσουμε είτε να τον παλέψουμε για να τον αντιμετωπίσουμε. Σε ένα τέταρτο και τελευταίο στάδιο δημιουργήθηκε και ο εγκεφαλικός φλοιός.

Γιατί μας ενδιαφέρουν όλα αυτά όμως; Στον οργανισμό μας κάποια αντανακλαστικά και λειτουργίες παραμένουν ίδιες με το πέρασμα του χρόνου και αυτό γιατί επιτελούν πολύ σημαντικές λειτουργίες για την επιβίωση μας . Ένα από αυτά τα αντανακλαστικά που παρέμεινε σταθερό στον χρόνο είναι και η αντίδραση «φυγής ή πάλης»  που περιγράψαμε παραπάνω. Αυτό που βιώνουμε σήμερα σαν στρες είναι αυτό το ισχυρό αντανακλαστικό άμεσης προετοιμασίας του οργανισμού μας για αντιμετώπιση κινδύνου ή απειλής. Είναι ένα είδος συναγερμού, που ενεργοποιείται πάντα με την αντίληψη του κινδύνου και ο βαθμός ενεργοποίησης του είναι ανάλογος με το βαθμό απειλής. Τόσο η φυγή από τον κίνδυνο όσο και η πάλη απαιτούν άμεση και έντονη κινητοποίηση του μυϊκού μας συστήματος και στοχεύουν στη μεταφορά θρεπτικών συστατικών και οξυγόνου στους μύες , στη διέγερση του συμπαθητικού έναντι της καταστολής του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος ( ) και στη δημιουργία συνθηκών επιβίωσης. (πάγωμα, κρύψιμο κλπ.).

Ας δούμε όμως τι συμβαίνει στο σώμα μας κατά την ενεργοποίηση του αντανακλαστικού αυτού.

1. Καρδιακές λειτουργίες. Αύξηση ταχύτητας καρδιακού παλμού και αύξηση σφρίγους καρδιακού παλμού για γρηγορότερη και εντονότερη μεταφορά του αίματος στους μύες.

2. Αγγειακές λειτουργίες. Αύξηση της πίεσης του αίματος.

3.Αναπνευστικές λειτουργίες. Αύξηση αναπνευστικού ρυθμού για προσφορά οξυγόνου.

4.Μεταβολικές λειτουργίες. Προσφορά θρεπτικών συστατικών στους ιστούς του σώματος. Έκκριση κορτιζόλης , απελευθέρωση χοληστερίνης (το καλύτερο καύσιμο για τους μύες).

5.Εφίδρωση. Ρύθμιση θερμοκρασίας του σώματος, γλίστρημα από τα χέρια του εχθρού.

6. Μυϊκό σύστημα. Γενική αύξηση του μυϊκού τόνου, προετοιμασία για δράση, σύσφιξη όλων των σφιγκτήρων του σώματος (οισοφάγος, ουροδόχου, πρωκτού), αναστολή πεπτικών λειτουργιών.

7.Ανόρθωση τριχών. Επιβλητική αύξηση όγκου του σώματος, μήνυμα στον εχθρό ότι είμαστε έτοιμη για πάλη.

8. Διαστολή κόρης για καλύτερη αντίληψη του περιβάλλοντος.

9.Απελευθερωση ενδορφινών για μείωση του ενδεχόμενου πόνου.

Το αντανακλαστικό φυγής ή πάλης του οργανισμού σήμερα ελέγχεται από

τον εγκεφαλικό φλοιό που επιτρέπει στον άνθρωπο να αντιλαμβάνεται, να αισθάνεται, να επεξεργάζεται τα διάφορα ερεθίσματα και να αντιδρά πλέον όχι αυτόματα και αντανακλαστικά αλλά κατόπιν επεξεργασίας και σκέψης. Άρα αυτό σημαίνει ότι το αντανακλαστικό αυτό ελέγχεται από γνωστικές λειτουργίες που είναι υπεύθυνες για την ερμηνεία μιας κατάστασης ή ερεθίσματος.

Κάθε ερέθισμα περνά λοιπόν από μια διαδικασία αξιολόγησης και μεταφράζεται από τον οργανισμό ως αρνητικό, θετικό ή ουδέτερο.

Αν μεταφραστεί ως αρνητικό αμέσως αποτελεί στρεσοπαράγοντα και εκλύει την αντίδραση φυγής ή πάλης στον οργανισμό.

Οι στρεσοπαραγοντες μπορούν να χωριστούν σε 3 κατηγορίες.

1.Φυσικοί, δηλαδή να σχετίζονται με τη φυσική ακεραιότητα. Πχ ένας ταύρος ή ένα αυτοκίνητο έρχεται με μεγάλη ταχύτητα προς το μέρος μας.

2.Ξαφνικοί παράγοντες που αφορούν ένα ξαφνικό ερέθισμα , πχ ένας κρότος (αποσβένονται εύκολα).

3. Γνωστικοί παράγοντες που αναφέρονται σε κινδύνους ή απειλές του γνωστικού μηχανισμού, του Εγώ και σχετίζονται με οποιαδήποτε παγίδα κατασκευάζει ο γνωστικός μηχανισμός καθώς απειλείται η ομοιόσταση και η ισορροπία μεταξύ του πραγματικού και του φανταστικού εαυτού. Οι κίνδυνοι λοιπόν σήμερα δεν είναι φυσικοί και δεν απειλούν άμεσα τη ζωή μας αλλά συνήθως προέρχονται από μία λανθασμένη από εμάς ερμηνεία μιας κατάστασης που στην πραγματικότητα δεν απειλεί την ακεραιότητα μας ή κάποιας υπερβολικής εκτίμησης ως προς το μέγεθος ενός κινδύνου. Τέτοιου είδους γνωστικοί στρεσοπαράγοντες μπορεί να είναι πίεση για να πληρώσω τους λογαριασμούς μου μια συγκεκριμένη ημερομηνία, συγκρούσεις με τους συνάδελφους, ανεργία, τρέξιμο για να προλάβω το λεωφορείο , ασθένεια ή θάνατος κάποιου αγαπημένου προσώπου, χωρισμός ή διαζύγιο και χίλια δυο άλλα. Η εκτίμηση ενός στρεσοπαραγοντα είναι μια καθαρά υποκειμενική διαδικασία γι’ αυτό και κάποιοι άνθρωποι μπορεί να αντιδρούν με απάθεια σε καταστάσεις που για μας φαντάζουν απίστευτα απειλητικές και πιεστικές.

Παρόλο όμως που το μυαλό και το σώμα μας  προετοιμάζονται για δράση, (Σωματικά ο οργανισμός μας αντιδρά με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις στρεσογόνες καταστάσεις είτε είναι φυσικές , είτε ψυχολογικές ή συναισθηματικές), προκαλείται μία παρατεταμένη διέγερση και καθώς αυτή η δράση δεν πραγματοποιείται πάντα αυτό έχει σαν αποτέλεσμα η σωματική ένταση να μην εκτονώνεται. Κατά συνέπεια ο οργανισμός μας υπερφορτώνεται με ένταση και στρες που δεν χρησιμοποιείται πουθενά και ακόμη και έλλειψη κάποιου στρεσοπαράγοντα συνηθίζει να αντιδρά και να εκφράζεται έτσι. Τι συμβαίνει λοιπόν μακροπρόθεσμα και τι συνέπειες έχει αυτή η βιολογική εντατικοποίηση στον οργανισμό και στη λειτουργικότητα μας; Ποιες είναι λοιπόν οι συνέπειες του στρες;

Ο Hans Selye (1930) γιατρός περιέγραψε το σύνδρομο γενικής προσαρμογής του οργανισμού όπου περιγράφει τις φάσεις της νευροφυσιολογικής αντιμετώπισης μιας απειλής από τον οργανισμό. Το σύνδρομο αυτό έχει τρεις φάσεις οι οποίες είναι κοινές σε μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων.

Φάση πανικού. Αντίληψη απειλής. Άρα άμεση κινητοποίηση αντίδρασης φυγής ή πάλης.

Φάση αντίστασης. Ο οργανισμός συνεχίζει να αντιστέκεται στην απειλή. Είναι η συνεχόμενη διέγερση του οργανισμού και η κόπωση του σε επίπεδο σωματικής και συναισθηματικής λειτουργικότητας λόγω παρατεταμένης και επίμονης πίεσης. Ο οργανισμός με αυτόν τον τρόπο προσπαθεί να διατηρήσει την ομοιόσταση του και συνεπώς αυτή η φάση αποτελεί μια ενέργεια προσαρμογής του ατόμου.

Φάση κατάρρευσης. Λόγω παρατεταμένης αντίστασης και διέγερσης εξαντλούνται τα αποθέματα του οργανισμού , ξεπερνιούνται τα όρια αντίστασης και εμφανίζονται συμπτώματα σωματικά ή ψυχολογικά ανάλογα με την προδιάθεση του καθενός. Έτσι μπορούν να εμφανιστούν συμπτώματα κόπωσης στο μέρος του οργανισμού που έχει και τη μεγαλύτερη προδιάθεση. Η προδιάθεση έχει να κάνει με βιολογικούς και κληρονομικούς παράγοντες αλλά σχετίζεται και με τη μάθηση και τις εμπειρίες του ατόμου από το οικογενειακό και κοινωνικό του περιβάλλον. Ας δούμε δύο παραδείγματα. Αν κάποιος έχει αδύναμη καρδιά λόγω κληρονομικότητας τότε από το στρες εμφανίζονται καρδιοπάθειες. (Μπορεί να έχει και καταθλιπτικά συμπτώματα λόγω κληρονομικότητας.) Ή αν η μητέρα μας όποτε είχε στρες έλεγε πονάει το κεφάλι μου είναι πολύ πιθανό και το παιδί αργότερα να μάθει να εκφράζεται σε καταστάσεις άγχους με πονοκέφαλο. Βέβαια και οι δύο εκδοχές συνδυάζονται με την προσωπικότητα και το δυναμικό του κάθε ατόμου σχετιζόμενο και με την ικανότητα του να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες της ζωής ανά μονάδα χρόνου.

Αυτή η φάση εκφράζεται λεκτικά με το δεν αντέχω άλλο , πονάω , υποφέρω , δεν έχω όρεξη . Υπάρχει λοιπόν μία γενικότερη δυσανεξία, και μια εξάντληση των ορίων μας.

Ας δούμε μερικές από τις μακροπρόθεσμες σωματικές και ψυχολογικές συνέπειες του στρες.

Οργανικά: κεφαλαλγίες, ημικρανίες, έλκη , αυχενικό σύνδρομο, δερματοπάθειες, κροταφογναθικό σύνδρομο, παθήσεις του ανοσοποιητικού (καρκίνος, σκλήρυνση κατά πλάκας), διαταραχές ύπνου, διαταραχές διατροφής, αφύσική κόπωση, σεξουαλικές δυσλειτουργίες, υπέρταση και άλλα.

Ψυχολογικά: Διαταραχές άγχους (φοβίες), διαταραχές διάθεσης (κατάθλιψη), χαμηλή αυτοεκτιμηση, απομόνωση και εσωστρέφεια, δυσκολία συγκέντρωσης –αντίληψης, ανικανότητα λήψης αποφάσεων, δυσκολία στην επικοινωνία, αίσθηση ανικανότητας και αλλά.

Ας περάσουμε τώρα σε κάποιες στρατηγικές αντιμετώπισης ή κατίσχυσης του στρες. Ας μην ξεχνάμε ότι η εμπειρία του στρες είναι ένα θέμα προσωπικό και ότι από εμάς εξαρτάται το κατά πόσο θα μπορέσουμε να το καταπολεμήσουμε και να το αντιμετωπίσουμε ή να το αποδεχτούμε και να το μετουσιώσουμε σε κάτι θετικό , σε μια κινητήρια δύναμη στη ζωή μας. Άλλωστε το στρες ανάλογα με την ερμηνεία που θα του δώσουμε και τον τρόπο χειρισμού του μπορεί να χαρακτηριστεί σαν εποικοδομητικό που σημαίνει ότι εγώ το χρησιμοποιώ για να πετύχω καλύτερα τους στόχους μου και να προσαρμοστώ καλύτερα στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος μου και σε καταστρεπτικό που σημαίνει ότι εκείνο με χρησιμοποιεί καθώς εγώ δεν μπορώ να το διαχειριστώ σωστά. Άρα το στυλ αντιμετώπισης του στρες του κάθε ατόμου παίζει καίριο ρόλο στην τελική επίδραση που θα έχει το στρες στην σωματική και ψυχική ολότητα του. Η σωστή διαχείριση του στρες σχετίζεται με καλή ποιότητα ζωής και υγεία, ενώ η άστοχη ή ανεξέλεγκτη ύπαρξή του με κακή ποιότητα ζωής και ασθένεια.

Η αντιμετώπιση είναι μία γνωστική κυρίως διαδικασία του ατόμου που ξεκινά από τη στιγμή εμφάνισης του στρεσοπαράγοντα και μέσω της συνεχούς εκτίμησης και χρήσης των διαθέσιμων αποθεμάτων ενέργειας, των υποστηρικτικών μηχανισμών και αντιμέτρων καθορίζει την τελική αντίδραση του οργανισμού. Έτσι η αντιμετώπιση έχει την έννοια του «οργανώνομαι-προσπαθώ-απαντώ» όπου ουσιαστικά στο τέλος θα φανεί και ο βαθμός επιτυχίας αυτής της προσπάθειας.

Αναλυτικά, μπορούμε να χωρίσουμε την αντιμετώπιση στα εξής στάδια παραβάλλοντας ένα καθημερινό πρόβλημα για να γίνει περισσότερο κατανοητή. Ο στρεσοπαράγοντας που θα αντιμετωπίσουμε είναι η ανάθεση ενός πολύ σημαντικού για την εταιρεία project  σε εμάς από τον προϊστάμενο μας το οποίο πρέπει να φέρουμε εις πέρας σε 10 μέρες.

1.Εκτίμηση και ερμηνεία του στρεσοπαράγοντα

α) Κύρια εκτίμηση :

Παρόν κόστος ή ζημία (απειλείται η υγεία μου καθώς θα πρέπει να κουραστώ και να πιεστώ πολύ για να παραδώσω το project πριν το deadline. Θα πρέπει να αφήσω κάτι άλλα projectsπου τρέχουν για να ασχολήθω με αυτό).

Μελλοντική απειλή (θα αφιερώσω τόσο χρόνο στη δουλειά που θα χαλάσει η σχέση με σύζυγο ή δεν θα δω τα παιδιά μου, ή αν δεν τα καταφέρω θα πέσω στα μάτια του διευθυντή.)

Βαθμός πρόκλησης για αυτοανάπτυξη, άσκηση ελέγχου και κέρδος. (θα πάρω προαγωγή, θα πάρω χρήματα, θα επεκτείνω τις γνώσεις μου πάνω στο θέμα)

β) Δευτερογενής εκτίμηση

Εκτίμηση αποθεμάτων ή προαίρεσης (τι υλικό έχω στα χέρια μου για να ξεκινήσω να εργάζομαι πάνω στο project, πόσο χρόνο έχω, είμαι έτοιμος να ξεχάσω για λίγο τις υπόλοιπες δραστηριότητες μου.)

(Τι είναι δυνατόν να διενεργηθεί προς την κατεύθυνση αντιμετώπισης στρεσοπαραγοντα)

 

2.Αντιδράσεις Αντιμετώπισης για επίλυση προβλημάτων και συναισθηματική ρύθμιση.

  • Αναζήτηση πληροφορίας (προηγούμενες εργασίες πάνω στο θέμα, βιβλιοθήκη, ρωτάω τον προιστάμενο σε ποιες θεματικές θα πρέπει να εστιαστώ στο project)
  • Ευθείες κινήσεις (τα μέτρα κατευθύνονται ευθέως προς τον στρεσοπαράγοντα). (ξεκινάω να γράφω κατευθείαν για να μην χάνω χρόνο)
  • Αναστολή κινήσεων (η έλλειψη ανταγωνιστικής συμπεριφοράς ή απάντησης καταλήγει στην αποφυγή κινδύνου ή ντροπής ή περαιτέρω κόστους). (θα το αναθέσω σε άλλον για να μην εκτεθώ στη δουλειά σε περίπτωση αποτυχίας)
  • Ψυχολογικές δραστηριότητες (ενδοψυχικές αντιδράσεις όπου μηχανισμοί άμυνας όπως άρνηση, αποφυγή ή διανοητικοποιήση ενός στρεσοπαράγοντα αποσκοπούν στη συναισθηματική ισσοροπία). (εντάξει δεν είναι και τόσο δύσκολο, 10 μέρες είναι αρκετές, δεν θα το κάνω αφού τον τελευταίο καιρό ο προϊστάμενος ξέρει ότι δεν είμαι πολύ καλά στην υγεία μου)
  • Υποστήριξη από άλλους (για βοήθεια και συναισθηματική ενδυνάμωση οπού το άτομο αφήνεται ή ενεργοποιεί μηχανισμούς δικτύου κοινωνικής υποστήριξης όπώς οικογένεια και φίλους). (θα ζητήσω τη βοήθεια του συναδέλφου που έχει κάνει κάτι παρόμοιο, θα μιλήσω στη σύζυγο ότι αυτό το διάστημα θα είμαι πιεσμένος και θέλω τη στήριξη της.)

 

3.Έργα αντιμετώπισης

  • Μείωση βλαβερών περιβαλλοντικών συνθηκών (οργάνωση της ημέρας μου, δουλειά σε ήρεμο περιβάλλον)
  • Ανοχή-διευθέτηση αρνητικών γεγονότων (δεν βρήκα καμία πληροφορία στο internet για το συγκεκριμένο θέμα αλλά θα ψάξω και στο αρχείο της εταιρείας. απέφυγα να συγκρουστώ με τη σύζυγο)
  • Διατήρηση συναισθηματικής ισορροπίας (είμαι ήρεμος και συγκεντρωμένος στην διεκπεραίωση του project)
  • Συνέχιση ικανοποίησης σχέσεων από άλλους. (ο προϊστάμενος μου είναι πολύ ευχαριστημένος από μένα).

 

4. Αποτελέσματα αντιμετώπισης

  • Ψυχοσωματική λειτουργικότητα (δεν έχω ένταση, ανέβηκε η αυτοεκτίμηση μου από την επιτυχία του project).
  • Επιστροφή στις συνηθισμένες δραστηριότητες (με την οργάνωση του χρόνου μπόρεσα και βγήκα και για ένα δείπνο με την γυναίκα μου, έβγαλα βόλτα το σκύλο μου).
  • Ψυχοσωματική αποδιοργάνωση (δεν θα τα καταφέρω, δεν είμαι ικανός , θέλω να παραιτηθώ, είμαι ένας αποτυχημένος , η σύζυγος θα με χωρίσει γιατι θα μείνω χωρίς δουλειά).

 

Σε όλα τα παραπάνω πάντοτε το άτομο λαμβάνει υπόψη του ή επηρεάζεται από τους εξής εξωτερικούς και εσωτερικούς παράγοντες. στην αντιμετώπιση της στρεσογόνας κατάστασης :

  • Απτοί πόροι (χρήμα, χρόνος) (πόσο χρόνο έχω για να το τελειώσω)
  • Κοινωνικό περιβάλλον (διαθέσιμο ή όχι) (η γυναικά μου έχει τη μητέρα της άρρωστη, δεν θα ασχοληθεί μαζί μου)
  • Άλλους στρεσοπαράγοντες που πιθανώς συμβαίνουν παράλληλα (καθημερινά γεγονότα) (ο γιος μου πήρε αποβολή από το σχολείο)
  • Συνηθισμένο στυλ αντιμετώπισης (παγιωμένες γνωσίες, σχήματα) (πάντα όταν μου αναθέτουν μια καινούργια δουλειά φοβάμαι ότι θα αποτύχω, είναι γραφτό να μην προλάβω να την τελειώσω.)
  • Άλλοι παράγοντες προσωπικότητας που επηρεάζουν την επιλογή στρατηγικής και μέσων αντιμετώπισης. (το πόσο τελειομανής ή επιπόλαιος είναι κάποιος)

 

 

Οι θεραπευτικές τεχνικές που χρησιμοποιούνται στο χώρο της ψυχολογίας εστιάζονται στο να εκπαιδεύσουν το άτομο να μαθαίνει να ελέγχει και να ρυθμίζει τη σωματική και ψυχική του ένταση μέσα από μια πληθώρα τεχνικών χαλάρωσης. Τέτοιες τεχνικές εμπλέκουν τη ρύθμιση της αναπνοής , χαλάρωση μυϊκών ομάδων και ηχητικά ερεθίσματα από το φυσικό περιβάλλον που θεωρούνται χαλαρωτικά. Ως χαλάρωση ορίζουμε την τεχνική που επιτρέπει στο άτομο να επιτύχει ένα συγκεκριμένο συνειδησιακό επίπεδο παράλληλα με μια αντίστοιχη ψυχοφυσιολογική κατάσταση. Είναι πολύ σημαντικό κατά τη διάρκεια της χαλάρωσης να υπάρχει αποσύνδεση από τα εξωτερικά ερεθίσματα και το άτομο να βρίσκεται σε ένα ήσυχο, δροσερό και ευχάριστο περιβάλλον. Η άσκηση χαλάρωσης περιλαμβάνει τρία στάδια : α) ρύθμιση της αναπνοής, β) βίωση της μυϊκής σάρωσης από μέλος σε μέλος του σώματος και τέλος καθοδηγούμενη  φαντασίωση (προσήλωση της φαντασίας σε μια θετικά ουδέτερη εικόνα ή σε ένα σενάριο εικόνων.) Συναφείς τεχνικές διαχείρισης του στρες είναι η δραματοθεραπεία και η μουσικοθεραπεία.

Επιπλέον κάποιες άλλες σχολές όπως η γνωστική συμπεριφορική και γνωστική αναλυτική εστιάζονται στην γνωσιακή αναδόμηση του ατόμου όπου στη θεραπεία ο ασθενής μαθαίνει μέσω της φαντασίας και της ενεργού συμμετοχής του θεραπευτή να αντικαθιστά δυσπροσαρμοστικές ιδέες με πιο ρεαλιστικές εκτιμήσεις γύρω από την κατάσταση του και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει στο περιβάλλον του.

 

Ο Ναρκισσισμός και τα κρυμμένα πρόσωπά του

Posted on: February 3rd, 2013 by No Comments

Το πρώτο πράγμα που μας έρχεται στο μυαλό σκεπτόμενοι τη θεματική του ναρκισσισμού είναι οι καθρέφτες. Ο πρώτος καθρέφτης που αντικρίζει κανείς στη ζωή του είναι το βλέμμα της μητέρας που αντικατοπτρίζει στο βλέμμα του παιδιού τα συναισθήματα της για την σωματική και ψυχική του εικόνα. Αυτός ο πρώτος καθρέφτης καθορίζει μετέπειτα και την αίσθηση του ατόμου για τον εαυτό του και την ολότητα του. (Σύμφωνα με μια πολύ γνωστή ψυχαναλύτρια , τη Φρανσουά Ντολτό η πρώτη συνάντηση του παιδιού με το είδωλο του σε κάποιο καθρέφτη δεν θα είχε κανένα νόημα χωρίς την παρουσία ενός άλλου προσώπου δίπλα του  δηλαδή χωρίς το καθρέφτισμα του εαυτού του στον άλλο. Τι εννοούμε με αυτό…η ψυχρότητα ενός καθρέφτη όπου το παιδί βλέπει μια εικόνα πρέπει να αποκτήσει κάποιο συμβολισμό για το παιδί δηλαδή σε αυτή την εικόνα πρέπει να αναγνωρίσει το σώμα του .Η βλεπτική εικόνα παίρνει νόημα μιας ζωντανής εμπειρίας μόνο εάν υπάρχει και ένα άλλο πρόσωπο το οποίο αναγνωρίζει το παιδί μέσα σε αυτή την εικόνα και το βοήθα να ταυτίσει το είδωλο με τον εαυτό του . Ουσιαστικά η εμπειρία του καθρέφτη είναι η ανακάλυψη της πραγματικότητας και της διαφοροποίησης μας από τους άλλους. Είναι και η συνειδητοποίηση ότι οι φαντασιώσεις μας για τον εαυτό μας αποκτούν μια υποθετική χροιά. Πχ αν ήμουν αεροπλάνο κλπ.)

Στους περισσότερους από εμάς οι καθρέφτες ασκούν μια μαγνητική γοητεία. Αλλά αλήθεια τι βλέπουμε μέσα σε αυτούς; Μήπως έναν άγνωστο με τον οποίο δυσκολευόμαστε να ταυτιστούμε ή μήπως κάποιον που θαυμάζουμε βαθιά, ένα είδωλο που μας προκαλεί στο να φλερτάρουμε μαζί του; Κάποιοι από μας ίσως βλέπουν το βαθύτερο εαυτό τους που άλλοτε φαντάζει οικείος και άλλοτε παράξενος και αποστασιοποιημένος.(Και εδώ θα θέσω το ερώτημα ας σκεφτούμε όλοι για λίγο πόσο κοντά είναι αυτό που βλέπουμε στον καθρέφτη μας με αυτό που νιώθουμε ότι είμαστε, δηλαδή με την ασυνείδητη εικόνα του σώματος μας. Εδώ θα σας αναφέρω ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα έλλειψης αυτής της επαφής.  Σε ένα πείραμα που είχε γίνει σε έφηβες για την εικόνα σώματος ζητήθηκε από μια πολύ όμορφη αντικειμενικά έφηβη να περιγράψει αυτό που έβλεπε στον καθρέφτη. Περιέγραξε λοιπόν τον εαυτό της και ιδιαίτερα το πρόσωπο της ως αποκρουστικό με απαίσια μάτια και πολύ δυσαρμονικό σώμα…Αυτό που έβλεπε η κοπέλα στον καθρέφτη ήταν η εσωτερική της εικόνα και η εικόνα που είχε εδραιωθεί μέσα από τη σχέση της με τη μητέρα της.)

Οι περισσότεροι από μας προσπαθούν να διαμορφώσουν τη ζωή τους με τρόπο κατά τον οποίο η αξία και το είναι τους να προκαλεί την αναγνώριση και την επιβεβαίωση των συνανθρώπων του. Η απόρριψη τραυματίζει και το πλήγμα στην αυτοεκτίμηση μας είναι ισχυρό όταν αντιμετωπίζουμε την κριτική και την έλλειψη ανταπόκρισης από το περιβάλλον μας. Ωστόσο η ύπαρξη ενός φυσιολογικού ναρκισσισμού σε όλους μας αντιπαραβάλλεται από περιπτώσεις όπου ο ναρκισσισμός καλύπτει όλα τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και κυριαρχεί στις περισσότερες εκφάνσεις της συμπεριφοράς.  Τα βασικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν αυτές τις περιπτώσεις «παθολογικού ναρκισσισμού», τις οποίες και θα εξετάσουμε εκτενώς παρακάτω, είναι η υπερβολική ενασχόληση με τον εαυτό και τα ναρκισσιστικά εφόδια του, και η ύπαρξη ενός εγωκεντρισμού, όπου το «εγώ» γίνεται το σημείο αναφοράς για όλη την οργάνωση της εμπειρίας του ατόμου, σε σημείο που η ύπαρξη των άλλων εξαφανίζεται ή χρησιμοποιείται σαν μια ναρκισσιστική επέκταση του εαυτού του ατόμου.

 

Ο ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

 

Ο Freud άγγιξε το θέμα του ναρκισσισμού αρκετές φορές μέσα στο έργο του. Δανείστηκε τον όρο από τον ελληνικό μύθο του Νάρκισσου. Περιληπτικά, ο Νάρκισσος ήταν ο καρπός του βιασμού της Λιριόπης από τον θεό Κηφισό. Ήταν τόσο όμορφος από τη γέννηση του που κάποια φθονερά σχόλια έφτασαν στα αυτιά του Τειρεσία προκαλώντας το ερώτημα για το αν ένα τόσο πανέμορφο πλάσμα θα μπορούσε να ζήσει για πολύ. Ο Τειρεσίας απαντά αινιγματικά στο ερώτημα αυτό λέγοντας πως θα ζήσει για πολύ μόνο σε περίπτωση που δεν γνωρίσει πότε τον πραγματικό του εαυτό. Το δίλημμα το οποίο καλείται λοιπόν να αντιμετωπίσει ο Νάρκισσος τίθεται ως εξής: Είτε θα παραμείνει για πάντα παγιδευμένος στη σκιά της αγάπης για το είδωλο του με αντάλλαγμα τη μη γνώση του εαυτού του -που συνεπάγεται και τη μη γνώση των άλλων-, είτε θα απελευθερωθεί από τα δεσμά της έλλειψης αυτογνωσίας με το κόστος του θανάτου του. Η ειρωνεία λοιπόν έγκειται στο γεγονός ότι παρόλο που ο ναρκισσιστής είναι τόσο επικεντρωμένος στον εαυτό του ωστόσο ποτέ δεν πρόκειται να αγγίξει πραγματικά και ουσιαστικά την αυτογνωσία, καθώς είναι ανίκανος να παρατηρήσει τον εαυτό του, να αντικρίσει την πραγματική μη τέλεια εικόνα του και να την αποδεχτεί ως έχει. Η συνέχεια του μύθου είναι γνωστή σε όλους μας. Ο Νάρκισσος ερωτεύεται παράφορα την αντανάκλαση της εικόνας του στο νερό και στην προσπάθεια του να την αγγίξει πεθαίνει, συνειδητοποιώντας ότι αυτή η αντανάκλαση δεν θα μπορούσε ποτέ να του ικανοποιήσει τη λαχτάρα του και τον πόθο του για το ίδιο του το είδωλο.

Η βασική ιδέα του Freud είναι ότι το βρέφος στα πρώτα στάδια της ζωής του βιώνει ένα είδος αυτοερωτισμού. Πριν ακόμη αντιληφθεί τη μητέρα του σαν ένα ξεχωριστό πλάσμα στο οποίο μπορεί λιβιδινικά να επενδύσει, ναρκισσιστικά επενδύει την αγάπη που δέχθηκε από τη μητέρα του στον ίδιο του τον εαυτό. Το φυσιολογικό αυτό εξελικτικό στάδιο το οποίο ο Freud ονομάζει «πρωτογενή ναρκισσισμό» έρχεται σε αντίθεση με την έννοια του «δευτερευογενούς ναρκισσισμού». Δηλαδή, όταν μετέπειτα το άτομο έχει αναπτύξει τις διεργασίες με τις οποίες μπορεί να αντιληφθεί τα άτομα και τον εαυτό του ως ξεχωριστές ολότητες τότε αντί να επενδύσει τη λίμπιντό του σε ένα εξωτερικό αντικείμενο όπως συνήθως συμβαίνει, αυτό την εσωτερικεύει και την επενδύει στον ίδιο του τον εαυτό. Στην περίπτωση αυτή μιλάμε για ένα είδος παθολογικού ναρκισσισμού όπου το άτομο καθίσταται ανίκανο να συνάψει ουσιαστικές σχέσεις αλληλεπίδρασης με άλλα άτομα. Αρκετοί ψυχαναλυτές τροποποίησαν με το έργο τους αυτή τη βασική ιδέα του Freud διατυπώνοντας την άποψη ότι τα βρέφη από πολύ νωρίς έχουν την ικανότητα να δημιουργούν σχέσεις με τους γύρω τους. Συνεπώς η παθολογία του ναρκισσισμού δεν αποτελεί καθήλωση σε κάποιο πρώιμο στάδιο ανάπτυξης αλλά προκαλείται ως μια αντισταθμιστική διεργασία του ατόμου απέναντι στη ματαίωση και στην απογοήτευση που βιώνει στις πρώιμες σχέσεις του με τα αντικείμενα.

(Στην ψυχιατρική μερικά από τα διαγνωστικά κριτήρια για τη ναρκισσιστική διαταραχή της προσωπικότητας είναι τα εξής :

  • Μεγαλειώδης αίσθηση σπουδαιότητας , διόγκωση των επιτευγμάτων του
  • Έντονη ενασχόληση με φαντασιώσεις απεριόριστης επιτυχίας, δύναμης και εξυπνάδας, ομορφιάς
  • Πίστη ότι είναι σπέσιαλ και μοναδικό
  • Απαίτηση υπερβολικού θαυμασμού
  • Εκμετάλλευση διαπροσωπική και έλλειξη εμπάθειας)

Εγώ βέβαια σκοπεύω να εξετάσω λεπτομερώς κάποιες σημαντικές πτυχές της ναρκισσιστικής δομής ιδωμένη από την σκοπιά της ψυχανάλυσης.

 

Η ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ

 

1. Ιδιοσυγκρασία και Συναίσθημα.

Στη σύγχρονη βιβλιογραφία η κεντρική άποψη είναι ότι τα ναρκισσιστικά άτομα πιθανώς να υπήρξαν βρέφη τα οποία ήταν ιδιαίτερα δεκτικά και ευαίσθητα στις κρίσεις και στις προσδοκίες των σημαντικών για αυτά άλλων. Για παράδειγμα, χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις παιδιών που έχουν ένα φυσικό ταλέντο το οποίο η οικογένεια χρησιμοποιεί με σκοπό να διατηρήσει το κύρος, την αυτοεκτίμηση και την υπερηφάνεια της. Έτσι το παιδί μεγαλώνει ως ναρκισσιστική προέκταση των γονιών του μη γνωρίζοντας τις πραγματικές ανάγκες και επιθυμίες του και κατά συνέπεια μη γνωρίζοντας τον ίδιο του τον εαυτό. Αργότερα ως ενήλικας το παιδί αυτό έχει ανάγκη από τη συνεχή επιβεβαίωση των άλλων για να διατηρήσει την αψεγάδιαστη και χαρισματική εικόνα που του έχει δημιουργηθεί για τον εαυτό του.(πχ θα γίνεις μόνο γιατρός ή μόνο δικηγόρος αλλά πέραν αυτού τίποτα άλλο.)

Όσον αφορά τον συναισθηματικό κόσμο ενός ναρκισσιστή, αυτός θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελείται από τρία επίπεδα προχωρώντας από το εύκολα παρατηρήσιμο στο πιο καλά κρυμμένο. Η πρώτη αίσθηση που αποπνέει η συνάντηση με έναν ναρκισσιστή είναι αυτή του έντονου αυτοθαυμασμού, της ματαιοδοξίας, της μεγαλομανίας και της άρνησης παραδοχής της ανάγκης για εξάρτηση από τους άλλους. Κάτω από αυτή την «περσόνα» ωστόσο δεν είναι δύσκολο κανείς να παρατηρήσει τα αισθήματα ντροπής, οργής και φθόνου που βιώνει η ναρκισσιστική προσωπικότητα. Τα άτομα αυτά συνήθως φοβούνται ότι κάποια στιγμή θα ντροπιαστούν μπροστά στους άλλους όταν αποκαλυφθεί η ανεπάρκεια και η ατέλεια του πραγματικού τους εαυτού. Καθώς το ναρκισσιστικό άτομο αισθάνεται κατά βάση ελλιπές και φοβάται ότι υπάρχει κίνδυνος αποκάλυψης της ανεπάρκειας του, φθονεί αυτούς που θεωρεί ότι τα έχουν όλα και κατά συνέπεια περιφρονεί και κατακρίνει τους άλλους εκφράζοντας έτσι τη βαθύτερη επιθυμία του να τους καταστρέψει. Παρόλα αυτά στο συναισθηματικό πυρήνα ενός ναρκισσιστή κατοικεί ένα πληγωμένο παιδί που απεγνωσμένα αναζητεί την πραγματική αγάπη και την φροντίδα των άλλων, προνόμια που ουσιαστικά στερήθηκε από τον φροντιστή του στα πρώιμα χρόνια της ζωής του.

 

2.Αμυντικοί μηχανισμοί στο ναρκισσισμό.

Κατά κύριο λόγο άτομα με ναρκισσιστική δομή χρησιμοποιούν το μηχανισμό της εξιδανίκευσης και της υποτίμησης. Έχουν την τάση να εξιδανικεύουν τον εαυτό τους υποτιμώντας τον εαυτό των άλλων. Τα ναρκισσιστικά άτομα βιώνουν έντονα μια αίσθηση μεγαλείου και θεωρούν ότι πάντοτε τους αξίζει το καλύτερο και τίποτα πέρα από  αυτό. Θέτουν συνεχώς μη ρεαλιστικούς στόχους και είτε θεωρούν ότι είναι πάντα πετυχημένοι πείθοντας τον εαυτό τους γι’αυτό, είτε αντιδρούν με συναισθήματα κατάθλιψης και ματαιότητας σε περίπτωση αποτυχίας. Η τελειομανία τους συνήθως συνδέεται με την ανικανότητα τους να βιώσουν χαρά και ικανοποίηση στην επίτευξη απλών καθημερινών στόχων και στην αίσθηση ενός υπαρξιακού κενού. Στην προσπάθεια τους να είναι πάντα επιτυχημένοι συνήθως εξιδανικεύουν ένα πολύ αξιόλογο άτομο από το περιβάλλον τους και στη συνέχεια ταυτίζονται με αυτό.(είμαι πχ εξάρτημα ή φίλος του τάδε ο οποίος είναι καταπληκτικός , τέλειος !Αισθάνονται υπέρμετρη περηφάνια για αυτό και ουσιαστικά για τον εαυτό τους επειδή ταυτίζονται με αυτό.) Δεν αργούν ωστόσο γρήγορα να βρουν και σε αυτό κάποια ατέλεια με αποτέλεσμα ο φαύλος κύκλος εξιδανίκευσης-υποτίμησης να αναπαράγεται και να συντηρείται καταδικάζοντας το ναρκισσιστή σε μια συνεχή ματαίωση των προσδοκιών του.

 

3.Σχέσεις με το αντικείμενο στο ναρκισσισμό.

Τα ναρκισσιστικά άτομα συνήθως εμφανίζουν σημαντικά προβλήματα στην επικοινωνία τους με τους άλλους. Βασικό στοιχείο στις σχέσεις τους είναι η ανικανότητα τους να αγαπήσουν και να δεχτούν τον άλλον χωρίς διάθεση κριτικής και εκμετάλλευσης. Οι άλλοι αποκτούν αξία μόνο όταν χρησιμοποιούνται ως μέσο επιβεβαίωσης του εγώ τους και ως ναρκισσιστικές προεκτάσεις του εαυτού τους. Τα άτομα που σχετίζονται με αυτούς αισθάνονται ότι αφιερώνουν όλη τους την ενέργεια στη συνεχή ικανοποίηση του ναρκισσιστικού ατόμου χωρίς ωστόσο να λαμβάνουν κανένα αντάλλαγμα. Πολύ σύντομα βιώνουν την αίσθηση ότι αγαπιούνται μάλλον ρηχά και επιφανειακά. Συνήθως τα άτομα με ναρκισσιστική προσωπικότητα έχουν χρησιμοποιηθεί και τα ίδια ως χρηστικά αντικείμενα των γονιών τους και έχουν αγαπηθεί όχι γι’ αυτό που πραγματικά είναι αλλά για κάποια λειτουργία που έχουν επιτελέσει. Είναι παιδιά που συνήθως εκπληρώνουν όλες τις ναρκισσιστικές φιλοδοξίες των γονέων τους και ζουν σε μια συνεχή ατμόσφαιρα αξιολόγησης με στόχο να γίνουν αποδεκτά. Ακόμη και όταν αυτή η αξιολόγηση είναι θετική με τη μορφή συνεχούς θαυμασμού και επαίνου ωστόσο πάλι τα παιδιά αυτά δεν καταφέρνουν να αναπτύξουν μια ρεαλιστική αυτοεκτίμηση και συνήθως καταφεύγουν στη δημιουργία ενός «ψευδούς εαυτού» που παρουσιάζεται πάντα αψεγάδιαστος με στόχο να γίνεται πάντοτε αντικείμενο θαυμασμού και προσοχής από το περιβάλλον του.

 

4.Ο Ναρκισσιστικός Εαυτός

Ο εαυτός στις ναρκισσιστικές προσωπικότητες θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως διπολικός. Μπορούμε να τον περιγράψουμε σκεπτόμενοι τις  δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Στον ένα πόλο διακρίνεται ο μεγαλειώδης εαυτός που είναι αποκλειστικά καλός και τέλειος σε αντίθεση με το άλλο άκρο όπου συναντούμε τον ολοκληρωτικά υποτιμημένο και κακό εαυτό. Χαρακτηρισμοί όπως αρκετά καλός ή μέτριος μάλλον λείπουν από το λεξιλόγιο του ναρκισσιστή όταν αναφέρεται στον εαυτό του. Οι ναρκισσιστές έχοντας επίγνωση της αδυναμίας τους και της εσωτερικής τους ευθραυστότητας -την οποία φυσικά ποτέ δεν παραδέχονται- σε περιπτώσεις όπου δέχονται κριτική, τρέμουν στην ιδέα ότι θα καταρρεύσουν, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται τρομερά αμυντικοί, απλησίαστοι και επιθετικοί σε ερεθίσματα που ενδεχομένως θα απειλήσουν την ακεραιότητα τους.(Η ταυτότητα τους είναι πολύ ευθραστη και φοβούνται να μην θρυμματιστουν.Γι αυτό το λόγο είναι και υποχόνδριοι.) Τα άτομα αυτά προσπαθούν να διατηρήσουν με κάθε τρόπο την αυταπάτη ότι στερούνται ατέλειες, ότι είναι ξεχωριστά ή ότι δεν έχουν την ανάγκη κανενός. Έτσι δεν αποδέχονται ποτέ τα λάθη τους, δεν ζητούν συγνώμη και δεν εκφράζουν ποτέ την ευγνωμοσύνη τους.

 

Μετά τη σύντομη αυτή παρουσίαση των βασικών στοιχείων που απαρτίζουν τη ναρκισσιστική προσωπικότητα είναι σημαντικό κανείς να αναφερθεί στο γεγονός ότι τα χαρακτηριστικά της εποχής που ζούμε ενισχύουν και αναπαράγουν την ύπαρξη του φαινομένου του ναρκισσισμού.

Άλλωστε ο τύπος του ναρκισσιστή που περιγράψαμε παραπάνω μας φαίνεται πλέον πολύ οικείος καθώς κατέχει θέσεις εξουσίας και κύρους στην πολιτική και κοινωνική μας ζωή. Τον βρίσκουμε πολύ συχνά μπροστά μας έτοιμο να προβάλλει συνεχώς τον εαυτό του και τις ικανότητες του, ασκώντας κριτική σε όλα και σε όλους εκτός από τον ίδιο. Είναι ο άνθρωπος που ποτέ κανείς δεν θα ακούσει να αυτοσαρκάζεται αλλά που πάντα θα είναι επιθετικός και εριστικός στην κριτική των άλλων όταν αυτή απευθύνεται στον ίδιο.

Οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι ζούμε στην εποχή της εικόνας όπου σχεδόν τα πάντα αρχίζουν και τελειώνουν στο «φαίνεσθε» και στις πρώτες εντυπώσεις. Πολλοί από μας συμμετέχουμε καθημερινά στο κυνήγι του εντυπωσιασμού και της επίδειξης δύναμης, ομορφιάς, και φήμης. Τα μέσα τρέφουν τη ματαιοδοξία και την απληστία μας. Η βιομηχανία της εικόνας παράγει συνεχώς πρότυπα που παρουσιάζονται αψεγάδιαστα και πετυχημένα σε όλους τους τομείς με αποτέλεσμα εμείς να αισθανόμαστε μονίμως ανεπαρκείς. Προσπαθούμε λοιπόν κι εμείς συνεχώς να αγγίξουμε την τελειότητα με διάφορους τρόπους, όπως με πλαστικές επεμβάσεις, με την απόκτηση όλο και περισσότερων αγαθών που θα μας καταστήσουν δυνατούς και ανώτερους στα μάτια των άλλων ή με την συνεχή κριτική και υποτίμηση ανθρώπων που διαφέρουν ή που κάνουν λάθη. Ολοένα και περισσότερο απομακρυνόμαστε από τις πραγματικές μας ανάγκες και επιθυμίες με αποτέλεσμα πολλοί να νιώθουμε ότι στο τέλος κάτι λείπει από την εσωτερική μας ζωή. Η  υπερβολική ενασχόληση με την εικόνα μας, μας αποξενώνει από τους άλλους και καθιστά δύσκολη τη δημιουργία ουσιαστικών σχέσεων που να βασίζονται σε ειλικρινή και αμοιβαία συναισθήματα. Αδυνατούμε να δούμε τους άλλους σαν ξεχωριστές οντότητες και προσωπικότητες και αδιαφορούμε να ασχοληθούμε με κάποιον που θεωρούμε ότι δεν θα μας χρησιμέψει ως ναρκισσιστικό εξάρτημα.

Κάποια στιγμή ωστόσο είναι σημαντικό να σταματήσουμε και κοιτάζοντας στον καθρέφτη να δούμε αυτό που κρύβεται πίσω από το είδωλο. Να έρθουμε σε επαφή με τον εσωτερικό μας κόσμο και να τον αποδεχτούμε ως έχει με όλες τις αδυναμίες και τα ελαττώματα του. Να πετάξουμε την τέλεια χρωματιστή μας μάσκα και να αγαπήσουμε τον εαυτό μας για αυτό που πραγματικά είναι. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να αγαπήσουμε και τους άλλους και να βιώσουμε τη γνήσια και ουσιαστική αγάπη και αποδοχή.

Τέλος, ας μην ξεχνάμε ότι το να αποδεχτεί κανείς τον εαυτό του είναι ένα βήμα κοντά στην αποδοχή της ανθρώπινης ατέλειας και θνητότητας. Αποδεχόμενοι τον θάνατο ως μια φυσιολογική εξέλιξη της ανθρώπινης φύσης μπορούμε να μετουσιώσουμε το ναρκισσισμό μας σε δημιουργία και έκφραση όλων των δυνατοτήτων μας, αγγίζοντας στο τέλος την προσωπική μας ολοκλήρωση και επιτυγχάνοντας μεγαλύτερη ωρίμανση και σοφία.

Προσαρμογή και πρόοδος στο σχολείο

Posted on: February 3rd, 2013 by No Comments

Η μελέτη και η απόδοση των μαθητών. Διαταραχές που σχετίζονται με τις σχολικές δεξιότητες.

 Χαρακτηριστικά εισόδου ενός παιδιού στο σχολείο:

-Πρώτη εμπειρία παρατεταμένης απομάκρυνσης από το σπίτι.

-Μεταφορά από ένα κλειστό, προβλέψιμο, δομημένο και προστατευμένο σύστημα-πλαίσιο σε ένα ανοιχτό, απρόβλεπτο, πολύπλοκο και χαοτικό στο μυαλό του παιδιού.

-Το παιδί για πρώτη φορά μένει μόνο του ανάμεσα σε άγνωστα πρόσωπα.

-Δημιουργία έντασης και αντίδρασης που κυμαίνεται από περιστασιακή απροθυμία μέχρι και σχολική φοβία.

 

Παράγοντες που επηρεάζουν την αντίδραση του παιδιού στο σχολείο:

  • Προσωπικότητα παιδιού
  • Βαθμός ωριμότητας
  • Προηγούμενες εμπειρίες με άλλα παιδιά
  • Εξοικείωση με τη ζωή του νηπιαγωγείου (θετική πρώτη επαφή)
  • Ενθάρρυνση και προετοιμασία από γονείς
  • Σχολική Ετοιμότητα . Είναι η επάρκεια του παιδιού να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος και προϋποθέτει :

-Σχολικές γνώσεις-ικανότητες

-Φυσική υγεία

-Αυτοπεποίθηση

-Κοινωνική επάρκεια

  • Συμβολή του υπόλοιπου περιβάλλοντος-ευθύνη ευρύτερης κοινότητας στη διαμόρφωση σχολικά έτοιμων παιδιών
  • Προσδοκίες και ικανότητες δασκάλων
  • Οικογενειακές αξίες και ανατροφή-διαπαιδαγώγηση

 

Η μελέτη και η απόδοση των μαθητών

Ένα από τα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί, γονείς και μαθητές, είναι πώς θα μάθουν οι μαθητές τον τρόπο μελέτης, ώστε η προσπάθεια τους να έχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.
Ο τρόπος της μελέτης είναι βασικός παράγοντας για την πρόοδο του μαθητή που συνεχώς αξιολογείται. Οι καλοί βαθμοί δεν εξαρτώνται από το πόσο κάθεται κανείς και μελετά, αλλά από το πώς μελετά.

 

Προτάσεις –συμβουλές για τους γονείς

  • Η εμπλοκή των γονέων επηρεάζει θετικά το ενδιαφέρον των μαθητών για τη μελέτη, αυξάνει την πιθανότητα ολοκλήρωσης των εργασιών και βελτιώνει την ποιότητά τους  (Hoover-Dempsey, et al., 2001).
  • Ο τύπος της υποστήριξης που παρέχουν οι γονείς αλλάζει καθώς μεγαλώνει το παιδί, αλλά η παρουσία του γονέα είναι σημαντική σε όλες τις ηλικίες.
  • Οι γονείς θα πρέπει να δείχνουν στα παιδιά τους πόσο πολύ εκτιμούν την προσπάθεια που κάνουν και να παρέχουν θετικά μηνύματα όταν τελειώνουν την εργασία τους.
  • Θα πρέπει να αποφεύγουν το  συνεχή έλεγχο της εργασίας των παιδιών τους και τη μη αναγκαία διόρθωση λαθών.
  • Βοήθεια την οποία τα παιδιά αντιλαμβάνονται ως εξαναγκασμό ή πίεση έχει αρνητικά αποτελέσματα στα κίνητρα και τη σχέση τους με τους γονείς.
  • Καθιέρωση μιας οικογενειακής ρουτίνας για τη συζήτηση για το σχολείο και τη σημασία της μάθησης.
  • Προγραμματισμός της μελέτης. Βοηθάμε τα παιδιά να οργανώνουν, να σχεδιάζουν, να θέτουν προτεραιότητες.
  • Εξασφαλίζουμε χρόνο που θα αφιερώνεται στην επικοινωνία με τα παιδιά πέρα από τη βοήθεια στα μαθήματα.
  • Εξασφαλίζουμε χρόνο στα παιδιά για αθλητισμό και ψυχαγωγία, ανεξάρτητα από την απόδοσή τους στη μελέτη.
  • Παρέχουμε την κατάλληλη υποστήριξη, ανάλογα με τις ανάγκες του μαθητή.
  • Δεν κάνουμε τις εργασίες για το παιδί μας!
  • Μαθαίνουμε καλύτερα όταν διδάξουμε αυτό που μάθαμε σε κάποιον άλλο.
  • Αποφεύγουμε τις υπερβολικές διορθώσεις γιατί μειώνουν τα κίνητρα και την αυτοεκτίμηση.
  • Έμφαση στην επιτυχία και στην καλή προσπάθεια. Ένας καλός κανόνας είναι να παρέχουμε τουλάχιστον 3 επιβραβεύσεις για κάθε διόρθωση – παρατήρηση.
  • Ενθαρρύνουμε τη σύγκριση με την προηγούμενη δουλειά του παιδιού και όχι με την δουλειά των άλλων.
  • Ακούμε τα παράπονα και τις απογοητεύσεις του παιδιού. Εάν θυμώσουμε και νευριάσουμε αυτό θα αυξήσει τη ματαίωση του παιδιού και το δικό σας άγχος. Μια καλή αρχική ερώτηση θα ήταν «με ποιο τρόπο μπορώ να σε βοηθήσω;».
  • Αποφυγή αντιπαραγωγικών σχολίων.
  • Βοηθάμε το παιδί μας να αναπτύξει ανεξαρτησία.
  • Αν κρίνουμε ότι δε μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί μας  ή η εμπλοκή με τη μελέτη διαταράσσει τη σχέση μας μαζί του η βοήθεια από άλλο πρόσωπο μπορεί να είναι η λύση.

 

Όταν το παιδί προσπαθεί, με διάφορες δικαιολογίες, να αποφύγει τη μελέτη.

Θα πρέπει να διαπιστώσουμε την αιτία της αποφυγής και :

  • Κάνουμε μια συμφωνία με το παιδί για τους κανόνες που πρέπει να τηρούνται σε σχέση με τη μελέτη. Το παιδί να αναλάβει την ευθύνη για τη διεκπεραίωση των εργασιών του.
  • Βοηθάμε το παιδί να θέτει μικρούς βραχυπρόθεσμους στόχους οι οποίοι σταδιακά θα επεκτείνονται.  Διάλειμμα και ενθάρρυνση μετά την επίτευξη του στόχου.
  • Ενισχύουμε και επιβραβεύουμε την κατάλληλη συμπεριφορά κατά τη μελέτη και αποφεύγουμε την εμπλοκή σε συγκρούσεις, γκρίνιες και απειλές.
  •  Αναγκαία η ανάπτυξη ενός συστήματος επικοινωνίας ανάμεσα στους γονείς και τον εκπαιδευτικό.
  • Εάν το παιδί συναντά δυσκολίες στην κατανόηση της γραπτής έκφρασης, προσπαθήστε άλλο τρόπο επικοινωνίας (π.χ. οπτικό ή ακουστικό).
  • Μειώνουμε τις πληροφορίες υπογραμμίζοντας τα σημαντικά σημεία.
  • Ζητάμε από το παιδί να διαβάσει δυνατά τις οδηγίες ή να μας τις εξηγήσει πριν προχωρήσει.

Όταν το παιδί αναβάλλει μέχρι την τελευταία στιγμή να ξεκινήσει τη μελέτη του

  • Επιλέγουμε μαζί με το παιδί ένα ευχάριστο μέρος για μελέτη.
  • Συμφωνούμε ένα πρόγραμμα και μια ρουτίνα για τη μελέτη.
  • Ζητάμε από το παιδί να κάνει μια λίστα με τα καθήκοντα που έχει να κάνει και να θέτει προτεραιότητες.
  • Παρέχουμε την κατάλληλη επίβλεψη.
  • Μπορούμε να περιορίσουμε τον αριθμό των ευχάριστων για το παιδί δραστηριοτήτων μέχρι ένα μέρος ή όλες οι εργασίες να ολοκληρωθούν.
  • Το ενδιαφέρον του παιδιού μπορεί να αυξηθεί αν θέσουμε στόχους για ολοκλήρωση μιας εργασίας σε συγκεκριμένο χρόνο. Παροχή επιπλέον κινήτρου.

Όταν το παιδί βιάζεται και κάνει λάθη απροσεξίας

  • Ζητάμε από το παιδί να υπογραμμίζει σημαντικές λέξεις ή φράσεις στις οδηγίες.
  • Τονίζουμε ότι πρέπει να κάνει τις εργασίες του όσο καλύτερα μπορεί και όχι όσο πιο γρήγορα μπορεί.
  • Εκπαιδεύουμε το παιδί να ελέγχει μόνο του τις εργασίες του ελέγχοντας για λάθη στην ακρίβεια, την τάξη, την ορθογραφία, τους υπολογισμούς, κτλ. Παρέχουμε προνόμια όταν έχει κάνει ικανοποιητική δουλειά.
  • Όταν τα λάθη οφείλονται σε ανεπαρκή κατανόηση ή ικανότητα προσφέρουμε την κατάλληλη βοήθεια.

 

Ο φαύλος κύκλος της απόδοσης

  • Η επιτυχία φέρνει περισσότερη επιτυχία (παιδιά με ανεπτυγμένη κοινωνική δεξιότητα και ισχυρή αυτοπεποίθηση)
  • Η αποτυχία φέρνει περισσότερη αποτυχία (παιδιά με ανεπαρκείς κοινωνικές δεξιότητες και χαμηλή αυτοπεποίθηση)

 

Ο ρόλος των δασκάλων

Πρότυπο που επηρεάζει την συμπεριφορά του παιδιού, τις ηθικές αξίες , τις στάσεις του, τη μαθησιακή του αποδοτικότητα

-Παιδαγωγός-ψυχολόγος που ενθαρρύνει , βοηθάει, έχει συνέπεια στη συμπεριφορά του , ενισχύει το παιδί.

 

Πιθανά προβλήματα στη συνεργασία γονέων και δασκάλων

-Συχνά οι γονείς ενδιαφέρονται μόνο για τη σχολική απόδοση του παιδιού και όχι για τη συμπεριφορά του.

-Παρατηρείται συχνά άρνηση των γονέων να αποδεχθούν τις δυσκολίες των παιδιών τους.

-Οι γονείς αρνούνται να αποδεχθούν τη συσχέτιση της εμφάνισης δυσκολιών του παιδιού στο σχολείο με τη ζωή του στο σπίτι.

-Οι γονείς φοβούνται μήπως στιγματιστούν τα παιδιά τους.

-Παρατηρείται αμφισβήτηση της δουλειάς του εκπαιδευτικού και παρέμβαση στο έργο του.

-Παρατηρείται πίεση των γονέων στους δασκάλους για βαθμούς.

-Απουσιάζει η σύνδεση του σχολείου με τις διάφορες ψυχολογικές υπηρεσίες με τις οποίες θα μπορούσαν να συνεργάζονται οι γονείς.

 

Χαρακτηριστικά παιδιών στη συμπεριφορά μέσα στην τάξη ανάλογα με την σχολική βαθμίδα

 

Στάδιο 1ο : Προσχολική έως ΄Β τάξη δημοτικού

  • Συμμορφώνονται , είναι πρόθυμοι να ευχαριστήσουν τους δασκάλους
  • Μικρό διάστημα προσοχής , κουράζονται εύκολα
  • Κουνιούνται συνέχεια
  • Απαιτούν συνεχή επίβλεψη
  • Παραβιάζουν κανόνες γιατί τους ξεχνάνε

Επομένως είναι αναγκαίο οι κανόνες και οι διαδικασίες να τους μεταφερθούν ξεκάθαρα , να γίνεται πρακτική εξάσκηση , να ενισχύονται.

 

Στάδιο 2ο : ΄Γ εώς ΄ΣΤ τάξη δημοτικού

  • Σταδιακά ανεξαρτητοποιούνται , αλλά ενδιαφέρονται ακόμη για την προσοχή και την στοργή των δασκάλων
  • Αντιδρούν ικανοποιητικά σε συγκεκριμένους ενισχυτές
  • Κατανοούν την ανάγκη για κανόνες και αποδέχονται συνέπειες
  • Τους αρέσει να συμμετέχουν στη διαδικασία οριοθέτησης των κανόνων
  • Γνωρίζουν ποια είναι τα όριά τους κάθε φορά

Επομένως είναι αναγκαίο να επαναλαμβάνονται οι κανόνες συνέχεια και να υπάρχει συνέπεια και σταθερότητα στην εφαρμογή τους.

 

Μαθησιακές δυσκολίες

Oι Μαθησιακές Δυσκολίες είναι διαταραχές που έχουν επιπτώσεις στην ικανότητα για χρήση του προφορικού και γραπτού λόγου, στην ικανότητα για μαθηματικούς υπολογισμούς, στις συντονισμένες κινήσεις και στην διατήρηση της προσοχής. Μολονότι οι Μαθησιακές Δυσκολίες παρουσιάζονται σε πολύ μικρή ηλικία, οι διαταραχές αυτές συνήθως δεν αναγνωρίζονται μέχρι το παιδί να φτάσει στην σχολική ηλικία. Οι περισσότερες μαθησιακές δυσκολίες γίνονται αντιληπτές από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού, όταν όμως το πρόβλημα είναι σε ελαφριά μορφή μπορεί να ξεφύγει από την προσοχή των δασκάλων και των γονιών και να αποδοθεί σε τεμπελιά ή ζωηράδα.

 

Πιθανές αιτίες σχολικών δυσκολιών και κατηγοριοποίηση των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών (βλέπε πίνακα στο τέλος της συνάντησης)

 

Σημείωση : Διαταραχή γραπτής έκφρασης ( Η διαταραχή αυτή χαρακτηρίζεται από  μειωμένη  ικανότητα του παιδιού να συνθέσει ένα γραπτό κείμενο. Η μειωμένη αυτή δεξιότητα  εκφράζεται με λάθη στην γραμματική ή στον τονισμό, κακή οργάνωση των παρα­γράφων, πολλά ορθογραφικά λάθη (Δυσορθογραφία), πολύ κακό γράψιμο (Δυσγραφία).)

 

 

Οι μαθητές με Μ.Δ. σε σχέση με τους υπόλοιπους μαθητές:

  • Είναι λιγότερο πιθανό να ολοκληρώνουν τις κατ’ οίκον εργασίες τους.
  • Εκφράζουν σε μεγαλύτερα ποσοστά αρνητικά συναισθήματα και λιγότερα κίνητρα .
  • Είναι πιο πιθανό να αναβάλουν.
  • Θεωρούν τους εαυτούς τους λιγότερο ικανούς στη διεκπεραίωση των κατ’ οίκον εργασιών.
  • Δεν ξέρουν ποιες κατ’ οίκον εργασίες τούς έχουν ανατεθεί ή ξεχνούν να φέρουν τις εργασίες τους στο σχολείο.
  • Δε μπορούν να συγκεντρώσουν την προσοχή τους σε μια εργασία. Διασπώνται εύκολα.
  • Έχουν δυσκολία να εργαστούν ανεξάρτητα.
  • Χρειάζονται πολύ χρόνο για να ολοκληρώσουν τη μελέτη τους.
  • Συχνά εγκαταλείπουν την εργασία αν τους φανεί δύσκολη.
  • Δεν ελέγχουν τις κατ’ οίκον εργασίες.

 

Οι γονείς:

Ζητήστε τη βοήθεια ειδικού για διάγνωση και μαθησιακή στήριξη από ειδικούς παιδαγωγούς.

-Μην είστε υπερβολικά απαιτητικοί και πιεστικοί.

-Μην νιώθετε ένοχές για το πρόβλημα του παιδιού.

-Βοηθείστε το παιδί στο να έχει ένα πρόγραμμα και στηρίξτε τον στην προσπάθεια που κάνει για να συγκεντρωθεί.

-Συνεργαστείτε με τους καθηγητές για να μην απορρίπτουν το παιδί μέσα στην τάξη και να βοηθούν και τα άλλα παιδιά να αποδέχονται το συμμαθητή τους που παρουσιάζει κάποια δυσκολία.

-Βοηθείστε το να δει σε ποιους τομείς τα καταφέρνει λίγο καλύτερα από τους άλλους και εστιάστε στα θετικά του σημεία και στα υπόλοιπα ταλέντα του (αθλητισμός , ζωγραφική)

 

Η αρνητική συμπεριφορά των παιδιών.

Posted on: February 3rd, 2013 by No Comments

Σκοποί και αποτελεσματικοί τρόποι αλλαγής της αρνητικής συμπεριφοράς.

Κατανοώντας την παιδική συμπεριφορά

Ένα βασικό θέμα που συχνά απασχολεί τους γονείς είναι ότι δεν μπορούν να κατανοήσουν τη συμπεριφορά του παιδιού τους κυρίως όταν αυτή είναι αρνητική. Στην περίπτωση της θετικής συμπεριφοράς θεωρείται ως απόλυτα φυσιολογική συνέπεια αφού το έχουν «αναθρέψει» οι ίδιοι. Στις περιπτώσεις όμως της αρνητικής συμπεριφοράς οι γονείς αναρωτιούνται «γιατί το παιδί τους βγήκε έτσι».  Μερικοί πιστεύουν ότι η συμπεριφορά είναι κυρίως αποτέλεσμα της κληρονομικότητας. Άλλοι πάλι πιστεύουν ότι η συμπεριφορά εξαρτάται κυρίως από την επίδραση του περιβάλλοντος. Υπάρχει επίσης η κοινή πεποίθηση ότι τα παιδιά περνούν διάφορα στάδια, όσον αφορά τον τρόπο που συμπεριφέρονται, ανάλογα με την ηλικία τους. Σε όλες αυτές τις απόψεις όμως δεν έχει τεκμηριωθεί επιστημονικά ποια επικρατεί,  αφού παιδιά της ίδιας ηλικίας παρουσιάζουν διαφορές στην προσωπικότητά τους και μπορεί να αντιδράσουν πολύ διαφορετικά σε μια συγκεκριμένη κατάσταση. Επίσης, συχνά οι γονείς σε ανάρμοστες συμπεριφορές των παιδιών θεωρούν ότι απλά περνούν ένα δύσκολο στάδιο της ηλικίας και θα το ξεπεράσουν. Αν και είναι γεγονός, ότι τα παιδιά πράγματι περνούν διάφορα «στάδια» όπου διαφοροποιούνται οι ανάγκες τους και οι αντιδράσεις τους, δε θα έπρεπε να χρησιμοποιούμε αυτό το γεγονός σαν δικαιολογία για να δεχτούμε την ανάρμοστη συμπεριφορά τους. Τη συμπεριφορά αυτή δεν θα πρέπει να τη δεχόμαστε άκριτα και να περιμένουμε να περάσει  με την ηλικία γιατί με αυτό τον τρόπο δείχνουμε ότι την αποδεχόμαστε και το παιδί την αφομοιώνει στην προσωπικότητά του. Αντιθέτως θα πρέπει να προσπαθούμε να την «κατανοήσουμε» ,  και να βρούμε τρόπους να επηρεάσουμε τα παιδιά θετικά ώστε να σταματήσουν να την υιοθετούν. Είναι ακόμη απαραίτητο να αποδεχτούμε το γεγονός ότι για κάθε συμπεριφορά πιθανότητα υπάρχει κάποιος σκοπός. Οι άνθρωποι είναι κοινωνικά όντα που παίρνουν αποφάσεις, όντα των οποίων ο κυριότερος σκοπός στη ζωή είναι να ανήκουν. Καθένας από εμάς παλεύει συνέχεια για να ανήκει και για να διατηρήσει μια θέση όπου νιώθει πως είναι σημαντικός για τους άλλους. Έτσι και τα παιδιά επιλέγουν τις πεποιθήσεις, τα συναισθήματα και τους τρόπους συμπεριφοράς με τους οποίους πιστεύουν ότι θα πετύχουν την αποδοχή και την αναγνώριση από τους γονείς τους.

Οι σκοποί της αρνητικής συμπεριφοράς των παιδιών

Προσπαθώντας να ερμηνεύσουμε την αρνητική συμπεριφορά θα αναφέρουμε τέσσερις βασικούς σκοπούς των παιδιών που μπορεί να κρύβονται πίσω από αυτή.

Α. Άτοπη προσοχή

Όλα τα παιδιά θέλουν να τραβήξουν την προσοχή. Τα ίδια προτιμούν να τραβήξουν την προσοχή  με θετικό τρόπο, αν όμως δεν το πετύχουν επιδιώκουν με αρνητικό τρόπο. Τα παιδιά που έχουν λαθεμένη πεποίθηση ότι ανήκουν στο περιβάλλον μόνο όταν τα προσέχουν ή τα υπηρετούν, προτιμούν να προκαλέσουν έστω και την άτοπη προσοχή, παρά να νιώθουν ότι τα αγνοούν. Για να βοηθήσουμε τα παιδιά που επιδιώκουν να τραβήξουν την άτοπη προσοχή, πρέπει ν’ αλλάξουμε την αντίδρασή μας, ώστε να τους δείξουμε ότι μπορούν να πετύχουν αυτή την προσοχή και να αποκτήσουν σημασία με τη χρήσιμη συμβολή τους παρά με τις αρνητικές απαιτήσεις για προσοχή ή εξυπηρέτηση. Πρέπει να συγκεντρώσουμε τη προσοχή μας στη θετική τους συμπεριφορά. Όσο για την αρνητική, θα πρέπει να την αγνοήσουμε. Ο κατάλληλος τρόπος για να δώσουμε την προσοχή μας σε κάτι θετικό, είναι να την δώσουμε όταν το παιδί δεν το περιμένει.

Β. Αγώνας υπεροχής

Τα παιδιά που επιδιώκουν την υπεροχή, νιώθουν ότι αξίζουν μόνο όταν είναι αφεντικά, όταν υπερέχουν. Όταν αντιμετωπίζουμε παιδιά που επιδιώκουν την υπεροχή πρέπει να αποφεύγουμε το θυμό και να αποχωρούμε από το πεδίο της μάχης. Η χρήση βίας, για να αντιμετωπίσουμε την προσπάθεια υπεροχής των παιδιών το μόνο που πετυχαίνει είναι να τα εντυπωσιάζει σχετικά με την αξία της δύναμης, και να αυξάνει την επιθυμία τους να αποκτήσουν ακόμα μεγαλύτερη δύναμη.

Γ. Εκδίκηση

Τα παιδιά που επιδιώκουν την εκδίκηση έχουν πιστέψει ότι δεν είναι αγαπητά. Ότι αξίζουν μόνο όταν μπορούν να πληγώσουν τους άλλους, όπως τα πλήγωσαν και οι άλλοι, κατά τη γνώμη τους. Βρίσκουν μια θέση με το να είναι σκληρά και δυσάρεστα. Οι γονείς του παιδιού που επιδιώκει την εκδίκηση, νιώθουν βαθιά πληγωμένοι και θέλουν να ανταποδώσουν τον πόνο. Το παιδί αντιδρά στη δική τους αντεπίθεση ζητώντας παραπέρα εκδίκηση, είτε ενισχύοντας την αρνητική συμπεριφορά ή διαλέγοντας άλλο όπλο. Για να αρχίσουν να βοηθούν το εκδικητικό παιδί, οι γονείς πρέπει να προσέξουν να μην ανταποδώσουν τα χτυπήματα. Όσο δύσκολο κι αν θα είναι αυτό, στόχος είναι να προσπαθήσουν να βελτιώσουν τη σχέση τους με το παιδί, παραμένοντας ήρεμοι και δείχνοντας καλή θέληση.

Δ. Επίδειξη ανικανότητας  

Τα παιδιά που επιδεικνύουν ανικανότητα ή αδεξιότητα είναι υπερβολικά αποθαρρυμένα. Αφού παραιτήθηκαν από κάθε ελπίδα να πετύχουν, επιχειρούν να δείξουν στους άλλους ότι δεν μπορούν να αποδώσουν σε οτιδήποτε. Οι γονείς θα καταλάβουν ότι ένα παιδί επιδιώκει αυτό το σκοπό αν και αυτοί επίσης νιώθουν απελπισμένοι και θέλουν να παραιτηθούν. Το παιδί αντιδρά παθητικά ή δεν αντιδρά καθόλου σε οτιδήποτε κάνουν οι γονείς. Δεν κάνει καμία προσπάθεια να βελτιωθεί. Για να βοηθήσουν ένα παιδί που νιώθει ανίκανο, οι γονείς χρειάζεται να παραμερίσουν κάθε είδους κριτική και αντί για αυτό να συγκεντρώσουν την προσοχή τους στα θετικά σημεία του παιδιού. Είναι ανάγκη να ενθαρρύνουν κάθε προσπάθειά για βελτίωση, όσο μικρή και αν φαίνεται.(Για όλα τα παραπάνω,  βλέπε και Πίνακα 1–Οι σκοποί της αρνητικής συμπεριφοράς των παιδιών ).

Πώς μπορούμε να αλλάξουμε την αρνητική συμπεριφορά;

Η υπακοή στους κανόνες και η συμμόρφωση οφείλονται στην ύπαρξη της συνείδησης. Όταν λέμε ότι ένα παιδί έχει συνείδηση , σημαίνει ότι αυτό μπορεί να αυτοσυγκρατείται ακόμα και όταν κανείς δεν θα μάθει για την αταξία του. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να έχει ενσωματώσει στον ψυχισμό του τους γονείς και τους κανόνες τους. Αν ενδώσει τελικά στον πειρασμό τότε θα πρέπει να νιώθει το αρνητικό συναίσθημα της ενοχής. Επειδή κανένα παιδί δεν γεννιέται έχοντας συνείδηση , οι γονείς πρέπει σταδιακά και με οδυνηρό τρόπο να του την μάθουν κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης του. Το παιδί μέσω της μάθησης ή της ταύτισης αποκτά ταυτόχρονα και το περιεχόμενο του ηθικού κώδικα των γονέων και την επιθυμία να ενεργεί σύμφωνα με τους κανόνες αυτούς. Σύμφωνα με νεότερες ψυχολογικές θεωρίες τα παιδιά έχουν μία αρχική προδιάθεση για συμμόρφωση και αυτή την τάση που είναι ενδογενής , οι γονείς με την παρέμβαση τους ή την ενισχύουν ή την καταστρέφουν. Δεν μπορούμε να δούμε με σαφήνεια τους λόγους που κάποια παιδιά αποκτούν ισχυρή συνείδηση και κάποια όχι. Ο βαθμός αντίστασης του παιδιού στους πειρασμούς και η εντιμότητα μπορεί να μην είναι ίδια σε όλες τις ηλικίες. Αλλά η τιμωρία πρέπει πάντοτε να είναι ψυχολογική και όχι σωματική καθώς η βία φέρνει βία και δημιουργεί επιθετικά συναισθήματα και όχι το απαραίτητο άγχος και ενοχή που φέρει η στέρηση της αγάπης από το περιβάλλον του.

Παρακάτω αναλύονται μερικοί τρόποι με τους οποίους μπορούμε να επιτύχουμε την υπακοή και την πειθαρχία του παιδιού μας στους κανόνες.

 

  • Τιμωρία : Η τιμωρία για να είναι αποτελεσματική πρέπει να έχει τα εξής χαρακτηριστικά :

-Προσδιορισμός της συγκεκριμένης λανθασμένης πράξης του παιδιού

-Περιγραφή του αντίκτυπου της αταξίας

-Πρόταση ενός η πολλών εναλλακτικών συμπεριφορών αντί για την ανεπιθύμητη συμπεριφορά

-Ξεκάθαρη περιγραφή της τιμωρίας –δυσάρεστη , συνεπής, άμεση και όχι σκληρή

-Δήλωση της προσδοκίας σας ότι το παιδί σας θα συμπεριφερθεί καλύτερα την επόμενη φορά

Παράδειγμα σωστής εφαρμογής της τιμωρίας

Έχουμε πει στον εξάχρονο γιο μας να μην ζωγραφίζει με μαρκαδόρους όταν κάθεται στον καναπέ του καθιστικού αλλά αυτός συνεχίζει να το κάνει. Πώς αντιμετωπίζουμε την ανυπακοή του ;

-Σου ζήτησα να μην ζωγραφίζεις με μαρκαδόρους όταν κάθεσαι στον καναπέ αυτόν. (προσδιορισμός της αρνητικής συμπεριφοράς)

-Αυτοί οι μαρκαδόροι αφήνουν λεκέδες και δεν καθαρίζονται εύκολα. (αντίκτυπος)

-Όταν θέλεις να ζωγραφίζεις σε παρακαλώ να το κάνεις στο τραπέζι της κουζίνας ή στο γραφείο σου. (εναλλακτική θετική συμπεριφορά)

-Δώσε μου τα τώρα τους μαρκαδόρους σου. Δεν επιτρέπεται να τους χρησιμοποιήσεις για μια βδομάδα . (εφαρμογή λογικής ποινής)

-Ξέρω ότι μάλλον το ξέχασες αλλά είναι σημαντικό να το θυμηθείς την επομένη φορά. (δήλωση της προσδοκίας σας)

 

  • Ενίσχυση θετικής συμπεριφοράς : αμέσως μετά από μία αποδεκτή συμπεριφορά , με συνέπεια επεξηγούμε τι και γιατί επιβραβεύουμε.

 

  • Λογικές συνέπειες :

-βοηθούν τα παιδιά να αισθανθούν υπεύθυνα για τις πράξεις τους

-τα ίδια τα παιδιά παίρνουν αποφάσεις για τον τρόπο που θέλουν να συμπεριφερθούν την επόμενη φορά

-τα παιδιά διδάσκονται τη φυσική τάξη των πραγμάτων

Βήματα για την εφαρμογή των λογικών συνεπειών

-δώστε στο παιδί τη δυνατότητα της εκλογής (εναλλακτικές λύσεις)

-όταν εφαρμόζετε τις λογικές συνέπειες , διαβεβαιώστε το παιδί ότι θα έχει αργότερα την ευκαιρία να αλλάξει την απόφαση του

-αν η αρνητική συμπεριφορά επαναλαμβάνεται , μεγαλώστε το διάστημα που πρέπει να μεσολαβήσει πριν την επόμενη ευκαιρία

 (Για τα παραπάνω βλέπε και πίνακα -βασικές διαφορές ανάμεσα στην λανθασμένη εφαρμογή της τιμωρίας και τις λογικές συνέπειες )

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η προβληματική συμπεριφορά των παιδιών και τα αίτια της. Επιθετικότητα και παιδική παραβατικότητα.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της προβληματικής συμπεριφοράς;

  • Αποτελεί σημαντικό πρόβλημα , αναγνωρισμένο από όλες τις πλευρές (οικογένεια, σχολείο, κοινωνικό περιβάλλον).
  • Παρεμποδίζει την επικοινωνία και τη σωστή λειτουργία της οικογένειας.
  • Είναι αντίθετη προς τους οικογενειακούς και κοινωνικούς κανόνες.
  • Προκαλεί δυσφορία και άγχος στο ίδιο το άτομο και σε εκείνους που ζουν και σχετίζονται με αυτό.
  • Έχει διάρκεια και δεν εμφανίζεται στιγμιαία και περιστασιακά.
  • Είναι ακατάλληλη και δεν συμβαδίζει με την ηλικία και το αναπτυξιακό στάδιο του ατόμου.
  • Μπορεί να αποβεί επικίνδυνη για το άτομο και τους άλλους.

 

Πιθανά αίτια της παραβατικής συμπεριφοράς

  • Ατομικά χαρακτηριστικά του παιδιού.
  • «Ματαίωση» : αποτυχία –απογοήτευση στα επιτεύγματα που μπορεί να προκαλέσει αντιδραστική συμπεριφορά.
  • Παρουσία αρνητικών μοντέλων (γονείς , αδέρφια) και υιοθέτηση –μίμηση αρνητικών συμπεριφορών.
  • Άγνοια συνεπειών των πράξεων ή αποφυγή πολύ σκληρών και δυσάρεστων συνεπειών.
  • Δυσκολία στην επικοινωνία : αδυναμία του παιδιού να επικοινωνήσει τις ανάγκες του και οι άλλοι να τις κατανοήσουν γεγονός που προκαλεί δυσαρέσκεια και αντίδραση.
  • Προσέλκυση προσοχής από τους άλλους ή επίδειξη δύναμης και υπεροχής.
  • Αίσθηση μη αποδοχής του παιδιού και αδιαφορίας από τους γονείς

Η ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

Η επιθετικότητα στην παιδική και την εφηβική ηλικία είναι ένα φαινόμενο παγκόσμιο. Υπάρχει από τότε που υπάρχει ο άνθρωπος και εκδηλώνεται με διάφορους τρόπους, ανάλογα με την ηλικία, τα κίνητρα και το σκοπό που επιδιώκει.
Κάθε επιθετική συμπεριφορά συνδέεται με κάποιο κίνητρο, υποκρύπτει κάποιο σκοπό και συνοδεύεται από συγκεκριμένα συναισθήματα. Άλλοτε είναι απρόσωπη και αποσκοπεί στην διεκδίκηση ενός αντικειμένου, μιας θέσης κλπ ή απευθύνεται σε υποκατάστατα. Ένα παιδί π.χ. επιτίθεται και σπρώχνει τον συμμαθητή ή τον αδελφό του για να πάρει το παιγνίδι που διεκδικεί ή για να καθίσει στη θέση που θέλει κλπ. Ένα άλλο παιδί αντί να βρίσει τον συμμαθητή του σκίζει το βιβλίο του..
Σε κάθε περίπτωση η επιθετική συμπεριφορά εμπεριέχει εχθρική διάθεση και συνοδεύεται από αρνητικά συναισθήματα, θυμό και εκδίκηση.
Η συχνότητα και η ένταση της επιθετικής συμπεριφοράς είναι μεγαλύτερη στα αγόρια σε σύγκριση με τα κορίτσια και μειώνεται με την πάροδο της ηλικίας.

Πολλές συζητήσεις έχουν γίνει μεταξύ ψυχολόγων, κοινωνιολόγων και παιδαγωγών, προκειμένου να απαντηθεί το ερώτημα : ‘Γιατί τα παιδιά εκδηλώνουν επιθετική συμπεριφορά;’
Κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί διάφορες θεωρίες από τις οποίες επικρατέστερες είναι:
α. Η παιδική επιθετικότητα είναι μια εγγενής βιολογική ορμή (Freud, Lorens). Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή το παιδί επιτίθεται για να αντιμετωπίσει τους κινδύνους που το περιτριγυρίζουν και για να διασφαλίσει την επιβίωσή του.
β. Η παιδική επιθετικότητα είναι προϊόν μάθησης (Walters, Bandura). Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή το παιδί βλέπει είτε άλλα παιδιά είτε ενήλικες -πρόσωπα που αποτελούν για το παιδί πρότυπα (π.χ. γονείς, εκπαιδευτικοί, ήρωες των σήριαλ κ.ά.), οι οποίοι συμπεριφέρονται με επιθετικότητα και μαθαίνει να συμπεριφέρεται και αυτό με τον ίδιο τρόπο . (κοινωνική/μιμητική μάθηση).
γ. Η παιδική επιθετικότητα είναι προϊόν των αλληλεπιδράσεων με τους παράγοντες του περιβάλλοντος σε συνδυασμό με τα ατομικά χαρακτηριστικά του παιδιού (Χρηστάκης, 2001). Αυτό σημαίνει ότι σε μερικά παιδιά μπορεί να υπάρχει η τάση για επιθετική συμπεριφορά, αλλά ανάλογα με τις επιδράσεις που δέχονται από το περιβάλλον τους (οικογενειακό, σχολικό, κοινωνικό), η τάση αυτή εκδηλώνεται ή περιθωριοποιείται.

Αν επιχειρήσουμε με βάση την παραδοχή αυτή να ερμηνεύσουμε την παιδική επιθετικότητα, τότε μπορούμε να διακρίνουμε τις ακόλουθες περιπτώσεις :

1. Επιθετική συμπεριφορά την οποία εκδηλώνουν τα παιδιά στο σπίτι. Η συμπεριφορά αυτή έχει σχέση με τους χειρισμούς που δέχεται το παιδί από τους γονείς και οφείλεται κυρίως (Παρασκευόπουλος Ι., 1985):
α. Στις συγκρούσεις του παιδιού με τους γονείς για θέματα καθημερινής φροντίδας.  Π.χ. το παιδί αρνείται να φάει το φαγητό του ή να πλυθεί ή να διαβάσει κλπ. και η μαμά επιμένει. Μετά από λίγο δημιουργείται ένταση και το παιδί εκδηλώνει επιθετική συμπεριφορά.
β. Στις συγκρούσεις του παιδιού με τους γονείς για απαγορεύσεις. Π.χ. το παιδί θέλει να παίξει ή να πάει κινηματογράφο με τους φίλους του κλπ, ενώ οι γονείς του το απαγορεύουν. Τότε συχνά, αν δεν γίνει ήρεμη συζήτηση, ώστε το παιδί να καταλάβει , να λογικοποιήσει και να αποδεχτεί την απαγόρευση, δημιουργείται σύγκρουση και ακολουθεί εκδήλωση επιθετικής συμπεριφοράς από το παιδί.
γ. Στα προβλήματα διαπροσωπικών σχέσεων μεταξύ των παιδιών και των γονέων λόγω της προσωπικότητας του παιδιού.  Μερικά παιδιά εξ ιδιοσυγκρασίας είναι ‘δύσκολα’. Είναι ατίθασα, απείθαρχα, ζωηρά, κάνουν ζημιές κλπ. Οι γονείς δεν ξέρουν πώς να τα χειριστούν , εκνευρίζονται , επιτίθενται και τα παιδιά αναγκάζονται να απαντήσουν στην επίθεση.
2. Επιθετική συμπεριφορά που εκδηλώνεται στο σχολείο ή σε άλλους χώρους και έχει σχέση με:
α. Τις αλληλεπιδράσεις των παιδιών μεταξύ τους. Ο Αντώνης, για παράδειγμα, λέει ότι δέρνει τα άλλα παιδιά γιατί τον ενοχλούν και τον προκαλούν με τα αστεία τους. Ανεξάρτητα από το πώς κρίνουμε εμείς την αιτιολόγηση αυτή, για τον Αντώνη είναι επαρκής δικαιολογία.
β. Τις πιέσεις, το άγχος και την αγωνία που μερικά παιδιά εισπράττουν από το πρόγραμμα και τον τρόπο λειτουργίας του σχολείου γενικά. Τα παιδιά π.χ. με μαθησιακές δυσκολίες περνούν καθημερινά μια δοκιμασία στο σχολείο, που συνοδεύεται από άγχος, ανησυχία και αγωνία. Η δοκιμασία αυτή συχνά συνεχίζεται στο σπίτι όπου πρέπει να ολοκληρώσουν τις σχολικές τους εργασίες. Αν οι γονείς επιμένουν να πιέζουν,  τα παιδιά γίνονται περισσότερο ευερέθιστα, ευάλωτα και τότε εύκολα μπορούν να εκδηλώνουν επιθετικότητα.
γ. Την αγωγή που δέχονται από τους γονείς. Ο Γιώργος π.χ. εκδηλώνει συχνά επιθετική συμπεριφορά προς τους δασκάλους του και τους συμμαθητές του, γιατί η μητέρα του τον θέλει “νταή” και “ατσίδα” και του λέει ότι κάθε φορά που θα τον ενοχλεί οποιοσδήποτε, είτε εκπαιδευτικός είτε μαθητής, θα την παίρνει τηλέφωνο κι εκείνη θα έρχεται στο σχολείο  “να καθαρίζει” για λογαριασμό του. Η συμπεριφορά αυτή του Γιώργου είναι προϊόν της αγωγής που δέχεται ή τουλάχιστον ευνοείται από τη μητέρα του.
δ. Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (ΜΜΕ). Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα ΜΜΕ και ιδιαίτερα η τηλεόραση, παγκόσμια και στην Ελλάδα, προβάλλουν αρνητικά κοινωνικά πρότυπα και καθοδηγούν τα παιδιά σε επιθετικές συμπεριφορές. Έρευνα του Υπουργείου Παιδείας των ΗΠΑ έδειξε ότι το αμερικανόπουλο βλέπει στην τηλεόραση κάθε 24ωρο περίπου 237 σκηνές βίας και επιθετικότητας. (Kirk, Gallagher κ.ά, 2003). Πολλά από τα κινούμενα σχέδια που παρακολουθούν τα παιδιά μας στην ελληνική τηλεόραση προβάλλουν συγκροτημένες ομάδες “ανθρώπων” που έχουν σαν μόνο στόχο την αλληλοεξόντωση, γεγονός  που δεν θυμίζει σε καμιά περίπτωση κοινωνικές αξίες ή κανόνες ανθρώπινης κοινωνίας.

Όσο κι αν φαίνεται δύσκολος ο ρόλος των γονέων, μπορούν να επηρεάσουν θετικά τις συμπεριφορές των παιδιών τους αν:
1. Συστηματικά παρατηρούν, ελέγχουν, αναλύουν, ερμηνεύουν την επιθετική συμπεριφορά των παιδιών τους, με βάση τα ακόλουθα ερωτήματα:
Γιατί το παιδί μου συμπεριφέρεται επιθετικά;
Πότε εκδηλώνει αυτή τη συμπεριφορά και πότε όχι ;
Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το παιδί για να εκδηλώνει την επιθετική συμπεριφορά;
Μήπως πρέπει να αλλάξω εγώ κάτι στη στάση μου και στη συμπεριφορά μου απέναντί του;

Τι άλλο μπορώ να κάμω για να βοηθήσω το παιδί μου να αλλάξει τη συμπεριφορά του και να πάει καλύτερα ;
2. Φροντίζουν να έχουν με τα παιδιά τους καλή σχέση, τους ικανοποιούν τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους με μέτρο και αποφεύγουν με επιμέλεια να κάνουν πράγματα που ενοχλούν τα παιδιά και προκαλούν εντάσεις και επιθετική συμπεριφορά.
3. Διατηρούν μόνιμη ενδοοικογενειακή γαλήνη και κλίμα ισοτιμίας, δημοκρατίας, κατανόησης και ασφάλειας.
Αν οι γονείς προσπαθήσουν να εφαρμόσουν τα παραπάνω αλλά η επιθετική συμπεριφορά του παιδιού, μετά από έναν εύλογο χρόνο δύο τριών – μηνών, επιμένει και δεν βελτιώνεται, τότε είναι καλό να συνεργαστούν με τους εκπαιδευτικούς του παιδιού και τους άλλους ειδικούς επιστήμονες του σχολείου για μία συντονισμένη παρέμβαση.

Η ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Οι πιο συνηθισμένες δραστηριότητες παραβατικής συμπεριφοράς είναι :
-Κακοποιήσεις άλλων ατόμων ανεξάρτητα από την ηλικία
-Εκβιασμοί για την απόκρυψη μιας παράνομης πράξης ή για να αποσπάσουν
χρήματα, κινητά τηλέφωνα κ.ά.
-Κλοπές και ληστείες
-Βανδαλισμοί

-Σκασιαρχείο

-Φόνοι

Τι φταίει, λοιπόν, που ένα ποσοστό ανηλίκων καταλήγουν στην παραβατική
συμπεριφορά και στην εγκληματικότητα ;

Οι έρευνες που έχουν γίνει και εξακολουθούν να γίνονται και η μελέτη των περιπτώσεων που έχουν καταγραφεί δείχνουν ότι τα αίτια που μπορεί να προκαλούν την παραβατικότητα στους ανηλίκους είναι:

 

Το νοσηρό οικογενειακό κλίμα

α. Έχουν κακοποιηθεί και καταπιεστεί στις μικρές ηλικίες από το σπίτι. Η υπερβολικά αυστηρή οικογένεια όπου έχει πνιγεί κάθε ίχνος ελεύθερης πρωτοβουλίας και οι αυστηρές ποινές μπορεί να προκαλέσουν ισχυρή εξέγερση.

β. Έχουν βιώσει παραμέληση και, σε μερικές περιπτώσεις, εγκατάλειψη από
το σπίτι. Πολλά από τα παιδιά αυτά είναι παιδιά διαζευγμένων γονέων ή μεγαλώνουν σε ιδρύματα.

γ. Μεγαλώνουν σε οικογενειακό περιβάλλον, στο οποίο καθημερινά ζουν βίαιες σκηνές στις σχέσεις των γονέων τους, ή γίνονται μάρτυρες ανάλογων παραβατικών ή εγκληματικών συμπεριφορών των γονέων τους.

δ. Έχουν δεχτεί οικογενειακή αγωγή αντίθετη με τις αξίες, τους κανόνες και τον τρόπο ζωής του ηθικού και κοινωνικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο μεγαλώνουν. Δεν υπάρχει συνέπεια στον τρόπο πειθάρχησης του παιδιού και το παιδί δεν γνωρίζει πιο είναι το σωστό και ποιο το λάθος.

ε. Μεγαλώνουν σε οικογένειες με νοσηρό κοινωνικό και ψυχολογικό κλίμα και έχουν πολλά ψυχικά τραύματα.

 

Οι επιδράσεις των συνομήλικων. Η διαμόρφωση της παιδικής προσωπικότητας επηρεάζεται από το συναισθηματικό κλίμα που επικρατεί στις ομάδες των συνομηλίκων που συμμετέχουν τα παιδιά.  Γύρω στα 8 κυρίως τα αγόρια συγκροτούν ομάδες ή συμμορίες και διοχετεύουν την επιθετικότητα τους.

Οργανικές βλάβες. Παιδιά με σύνδρομο της τρισωμίας ΧΥΥ (υπεράρρεν) ρέπουν προς βίαιη και παρορμητική συμπεριφορά.

 

Μπορούν οι γονείς να αντιληφθούν και να προλάβουν τέτοιου είδους συμπεριφορές των παιδιών τους πριν να είναι αργά ;

Μερικοί υποστηρίζουν ότι η συμπεριφορά είναι σύμφυτη με το παιδί και τίποτα δεν μπορεί να την αλλάξει. Αυτό μας θυμίζει τη θεωρία του Lobrozo, ο οποίος υποστήριξε την άποψη, ότι ο εγκληματίας γεννιέται εγκληματίας. Αλλά η θεωρία αυτή είναι πολύ παλιά και δεν ισχύει σήμερα. Ασφαλώς υπάρχει το γενετικό υλικό (DNA) και η κληρονομικότητα που επηρεάζει τη συμπεριφορά ανηλίκων και ενηλίκων. Ωστόσο, η συστηματική μελέτη της συμπεριφοράς του ανθρώπου κατέληξε στο συμπέρασμα, ότι αυτή είναι προϊόν των αλληλεπιδράσεων του παιδιού με τους παράγοντες του περιβάλλοντος σε συνδυασμό και με τα ατομικά του χαρακτηριστικά. Με απλά λόγια δηλαδή, μπορεί να υπάρχει σε κάποιο παιδί η ροπή ή η τάση προς την παραβατική συμπεριφορά και την εγκληματικότητα, αλλά για να εκδηλωθεί αυτή πρέπει να συντρέξει και το περιβάλλον, ιδίως το οικογενειακό.

Βασικό προαπαιτούμενο, για να μπορούν οι γονείς να αντιλαμβάνονται και να παρεμβαίνουν αποτελεσματικά στα παιδιά τους, είναι να ξέρουν τα συμπτώματα, τα οποία παρατηρούνται στα παιδιά που εκδηλώνουν ή πρόκειται να εκδηλώσουν αντικοινωνική συμπεριφορά.

Μερικά τέτοια συμπτώματα είναι τα εξής:

-Επιθετικότητα. Συνήθως τα παιδιά με παραβατική συμπεριφορά και εγκληματικές τάσεις είναι επιθετικά και βίαια.

-Συστηματική παραβίαση των κανόνων και των ορίων της ομαλής κοινωνικής
συμπεριφοράς.

-Έλλειψη σεβασμού προς τους γονείς και τους δασκάλους τους. Αντιμιλούν
και αυθαδιάζουν και μάλιστα χωρίς σοβαρό λόγο.

-Ατημέλεια. Συχνά βλέπουμε τα παιδιά αυτά να είναι ατημέλητα, με σκισμένα ρούχα, βιβλία και τετράδια και βρώμικα αν και ξέρουμε ότι η μητέρα τους τα φροντίζει και ελέγχει όλα αυτά κάθε πρωί που φεύγουν για το σχολείο.

-Αδιαφορία για το σχολείο και τη μάθηση. Συχνά κάνουν σκασιαρχείο.

-Ανυποληψία στις ηθικές αξίες και στους κανόνες της κοινωνικής ζωής.

 

Πρέπει να διευκρινίσουμε ότι αν ένας γονιός παρατηρήσει μερικά από τα παραπάνω συμπτώματα και χαρακτηριστικά στο παιδί του δεν χρειάζεται να αναστατωθεί και να περιέλθει σε πανικό. Μπορεί αυτά να οφείλονται σε άλλους λόγους. Θα είναι όμως μία προειδοποίηση που θα τον οδηγήσει στο να αρχίσει να παρακολουθεί συστηματικά και διακριτικά το παιδί του και αν χρειαστεί να παρέμβει έγκαιρα και άμεσα ο ίδιος  ή με τη βοήθεια κάποιου ειδικού.

Για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της παραβατικής και εγκληματικής συμπεριφοράς των παιδιών δεν υπάρχουν συνταγές που ισχύουν για όλους. Οι περιπτώσεις εξατομικεύονται τόσο ως προς την αιτιολογία και τα συμπτώματα όσο και ως προς τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Μερικές μόνο αρχές και γενικοί κανόνες που ισχύουν για όλες τις περιπτώσεις , (με στόχο να βοηθήσουμε τους γονείς να αισθανθούν ασφαλείς και ικανοί να χειρίζονται τα προβλήματα των παιδιών τους με επιτυχία, έχοντας πάντα στο μυαλό τους, ότι η πρόληψη είναι προτιμότερη από τη θεραπεία), μπορεί να είναι οι παρακάτω:

  • Η οικογένεια και στη συνέχεια το σχολείο έγκαιρα πρέπει να αναζητούν και να επισημαίνουν τις θετικές και τις αρνητικές πλευρές των παιδιών. Αν στη συνέχεια προβάλλουν, ενισχύουν και τονίζουν τα θετικά αγνοώντας τα αρνητικά χαρακτηριστικά τους αυξάνονται οι πιθανότητες να διαμορφώσουν καλή σχέση με τα παιδιά και να μπορούν να παρεμβαίνουν αποτελεσματικά στη διαμόρφωση της συμπεριφορά τους.
  • Γονείς και σχολείο παρακολουθούν συστηματικά τη συμπεριφορά των παιδιών και σημειώνουν τυχόν συμπτώματα σαν αυτά που αναφέρονται παραπάνω, τα οποία μπορεί να σημαίνουν κάτι για τη μελλοντική συμπεριφορά τους.
  • Οι γονείς πρέπει να είναι συνέχεια κοντά στο παιδί και να ικανοποιούν με μέτρο τις ανάγκες του, ιδίως τις κοινωνικές και συναισθηματικές. Είναι αλήθεια, ότι οι σημερινές συνθήκες ζωής και εργασίας δεν ευνοούν την εφαρμογή της αρχής αυτής, αλλά αυτό σε καμιά περίπτωση δεν νομιμοποιεί τους γονείς να είναι μακριά από τα παιδιά τους.
  • Οι γονείς πρέπει να συζητούν με τα παιδιά τους όσο περισσότερο μπορούν
    και να προβάλλουν συνέχεια θετικά πρότυπα. Οι ίδιοι οι γονείς οφείλουν να προτυποποιούν τους εαυτούς τους, για να δίδουν καλό παράδειγμα στα παιδιά.
  • Οι γονείς παρακολουθούν με διακριτικότητα τα παιδιά τους. Πού συχνάζουν
    τις ελεύθερες ώρες τους ; Ποιοι είναι οι φίλοι τους ; Τι κάνουν εκεί που πηγαίνουν ; κτλ. Ωθούν τα παιδιά σε δραστηριότητες όπου η επιθετικότητα μπορεί να διοχετευθεί δημιουργικά, όπως αθλητικές ομάδες, προσκόπους, κατασκήνωση.
  • Οι γονείς δείχνουν με μέτρο ανοχή στα παραπτώματα των παιδιών τους, αλλά τα συζητούν μαζί τους και τα βοηθούν να μάθουν να ξεχωρίζουν το σωστό από το λάθος.
  • Οι γονείς πρέπει να θυμούνται, ότι σε κάθε περίπτωση, η αμοιβή είναι προτιμότερη από την ποινή. Κι αν πρέπει να επιβληθεί ποινή αυτή δεν επιτρέπεται να είναι τέτοια, ώστε να απαξιώνει τον άνθρωπο και να μειώνει την προσωπικότητά του. Μια στέρηση, για παράδειγμα, πραγμάτων που αρέσουν στο παιδί, μπορεί να είναι αρκετή για σωφρονισμό.
  • Όλα αυτά προϋποθέτουν τη δημιουργία και διατήρηση καλής σχέσης παιδιού –
    γονιού και σεβασμό στην προσωπικότητα του.

Αν ο γονέας παρατηρεί στο παιδί του ασυνήθιστες συμπεριφορές που τον προβληματίζουν, πρέπει να ακολουθήσει τα ακόλουθα βήματα, απαντώντας στα αντίστοιχα ερωτήματα:

α. Γιατί το παιδί μου συμπεριφέρεται έτσι; Τι να φταίει άραγε; Ο γονέας προβληματίζεται και προσπαθεί να ανακαλύψει παράγοντες που οδηγούν το παιδί στην εκδήλωση αντικοινωνικών συμπεριφορών.

β. Μήπως εγώ κάνω λάθη στη στάση μου και στη σχέση μου μαζί του ; Πολλές φορές οι γονείς ανακαλύπτουν λάθη στους χειρισμούς των παιδιών τους.

γ. Τι πρέπει να αλλάξω στη συμπεριφορά μου; Στα παιδιά, ιδίως στις μεγαλύτερες ηλικίες, αρέσει πολύ ο γονέας να αναγνωρίζει τα λάθη του, αισθάνονται υπερήφανα και γίνονται περισσότερο υπεύθυνα όταν ο γονέας έχει το θάρρος και την τόλμη να ζητά συγνώμη. Έτσι αυξάνεται η εμπιστοσύνη τους προς τους γονείς, χωρίς να μειώνεται το κύρος του γονέα, και διαμορφώνεται καλή σχέση μεταξύ τους.

δ. Το τελευταίο βήμα αφορά ακραίες περιπτώσεις. Αν, παρά τις αλλαγές που κάνει ο γονέας στη δική του στάση και συμπεριφορά, και τη βελτίωση των συνθηκών του περιβάλλοντος και μετά από ένα εύλογο χρόνο δεν παρατηρείται ικανοποιητική βελτίωση στη συμπεριφορά του παιδιού, τότε χωρίς καθυστέρηση πρέπει να συμβουλευτεί ένα ειδικό. Μάλλον θα χρειαστεί συστηματική εργασία με το παιδί και την οικογένεια.

 

Σημείωση

Τι κάνω αν το παιδί μου πέσει θύμα εκφοβισμού και παραβατικής συμπεριφοράς άλλου παιδιού.

-Διερευνώ τι έχει συμβεί.

-Απευθύνομαι στον υπεύθυνο καθηγητή και στο διευθυντή του σχολείου

-Συζητώ με γονείς του συλλόγου γονέων και κηδεμόνων.

-Συζητώ με το παιδί για τα συναισθήματα του, διαβεβαιώστε του ότι δεν ευθύνεται το ίδιο και ότι είστε δίπλα του.

-Διερευνήστε τη γενικότερη συμπεριφορά του παιδιού σας, μήπως είναι ντροπαλό , παθητικό, εσωστρεφές.

-Πείτε του να βάζει όρια όταν τον ενοχλούν, να μην τα παρατάει, να ενισχύει τη φιλία του με άλλα παιδιά που εμπιστεύεται και να τους μιλάει για αυτά που γίνονται.

-Βοηθήστε το να αποδεχτεί το γεγονός ότι είναι μοναδικό και αξίζει, ότι και να πιστεύουν οι άλλοι για αυτό. Να προβάλλει τα θετικά του στοιχεία και να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τις διαφωνίες του με τον λιγότερο βίαιο τρόπο.

Τα συναισθήματα και η έκφρασή τους.

Posted on: February 3rd, 2013 by No Comments

Ενίσχυση αυτοεκτίμησης και αυτοπεποίθησης για τη λειτουργική διαχείριση των αρνητικών συναισθημάτων.

  Τι είναι συναίσθημα ; Ποιες είναι οι βασικές οικογένειες συναισθημάτων;

(Βλέπε Παράρτημα Α, στο τέλος της συνάντησης)

 

 Συναισθήματα-Συγκινήσεις

Τις περισσότερες φορές νομίζουμε ότι τα συναισθήματα  έρχονται από έξω, ότι οι άλλοι τα προκαλούν. Αυτό όμως που πρέπει να γνωρίζουμε είναι ότι βασίζονται στις πεποιθήσεις μας και τους σκοπούς μας. Πολλές φορές νοιώθουμε σύμφωνα με αυτά που πιστεύουμε, άρα είμαστε υπεύθυνοι για τα συναισθήματα μας και πρέπει να προσπαθούμε να καταλάβουμε και ποιους σκοπούς εξυπηρετούν.

 

 Φυλετικές διακρίσεις στην έκφραση τους

Αγόρια : δεν συζητούν για συναισθήματα, νομίζουν ότι δεν πρέπει να εκφράζονται συναισθηματικά κυρίως όσον αφορά τα θετικά, θέλουν να εμφανίζονται προς τα έξω σκληροί, περισσότερο ακούν και θυμώνουν , ενώ στο παιχνίδι εκφράζουν έντονο ανταγωνισμό και φοβούνται τις δεσμεύσεις και τις ευθύνες των συναισθημάτων τους.

Κορίτσια : συζητούν για τα συναισθήματα τους και  περιγράφουν καλύτερα λεκτικά το πώς αισθάνονται. Δεν φοβούνται να εκφραστούν , δίνουν έμφαση στη συνεργασία και στο μοίρασμα  και φοβούνται τη διάλυση των σχέσεων.

 

Στοιχεία που προσδιορίζουν τα συναισθήματα παιδιού σχολικής ηλικίας

-ανάμεσα σε δύο κόσμους : των ενηλίκων (πρότυπα, συγκρούσεις) και των συνομηλίκων (παιχνίδι, ομάδα αναφοράς)

-η έννοια του φύλου έχει διαμορφωθεί

-ανάγκη για δημιουργία φιλιών

-τάση για παραγωγικότητα η αντίθετα αίσθηση ανεπάρκειας

 

Παράγοντες που επηρεάζουν την έκφραση συναισθημάτων

– οικογενειακή ατμόσφαιρα και αξίες

-μέθοδοι ανατροφής

-ρόλοι των δύο φύλων μέσα στην οικογένεια

-σειρά γέννησης και ψυχολογική θέση του παιδιού στην οικογένεια

-τρόποι διαχείρισης των γονέων όσον αφορά τα δικά τους συναισθήματα

 

Συστατικά συναισθηματικής ετοιμότητας παιδιών που επηρεάζουν και τη σχολική ετοιμότητα

-εμπιστοσύνη

-πρόθεση

-αυτοέλεγχος

-αρμονικότητα

-ικανότητα επικοινωνίας

-συνεργατικότητα

 

 Τα αρνητικά συναισθήματα των παιδιών

Τα παιδιά μαθαίνουν να χρησιμοποιούν τα συναισθήματα τους , προκειμένου να πετύχουν έναν ή περισσότερους από τους τέσσερις σκοπούς, χωρίς απαραίτητα να τους συνειδητοποιούν  :

-Άτοπη προσοχή

-Επίδειξη δύναμης και υπεροχής

-Εκδίκηση

-Επίδειξη ανικανότητας

 

Τύποι ακατάλληλων συναισθηματικών γονέων

– οι αδιάφοροι , αυτοί που αγνοούν εντελώς το συναίσθημα του παιδιού

-οι υπερβολικά παραχωρητικοί, οι «δε βαριέσαι γονείς»

-οι προσβλητικοί, αυτοί που δεν δείχνουν κανένα σεβασμό για τα συναισθήματα του παιδιού

-οι συναισθηματικοί προπονητές –μέντορες των παιδιών που τους λένε συνέχεια πως πρέπει να αισθάνονται σε κάθε περίσταση

 

Αυτοπεποίθηση-Παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά την αυτοπεποίθηση των παιδιών

-αρνητικές προσδοκίες γονέων –δύσκολα έργα /ανικανοποίητο

-παράλογες απαιτήσεις γονέων-μη σχετικές με το ηλικιακό στάδιο και τις δυνατότητες του παιδιού

-υπερβολικές φιλοδοξίες –μόνο η τελειότητα και η πρωτιά είναι αποδεκτή

-ανταγωνισμός ανάμεσα στα αδέρφια-εγκλωβίζουν τα παιδιά σε ρόλους μέσω συγκρίσεων

-δύο μέτρα και σταθμά για γονείς και παιδιά-άρνηση των δικαιωμάτων του παιδιού

 

Βήματα προς την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης των παιδιών

-δεχτείτε τα παιδιά όπως είναι και όχι όπως θα θέλατε εσείς να είναι

-ενεργείστε θετικά : αποφύγετε τις αρνητικές παρατηρήσεις , την κριτική , την επέμβαση σε προβλήματα του παιδιού

-πιστέψτε στα παιδιά σας για να μπορέσουν να πιστέψουν στον εαυτό τους

-δώστε προσοχή στη συνεισφορά , στα θετικά σημεία

-αναγνωρίστε την προσπάθεια και τη βελτίωση το ίδιο , όπως και το τελικό επίτευγμα

-αγνοείστε τις μαρτυρίες που εντείνουν τον ανταγωνισμό ανάμεσα στα αδέρφια

-δώστε ενθάρρυνση , μην επαινείτε συνέχεια

 

Τι είναι η ενθάρρυνση;

Είναι η διαδικασία κατά την οποία συγκεντρώνουμε την προσοχή μας στα θετικά σημεία των παιδιών για να τους καλλιεργήσουμε την αυτοπεποίθηση και την εκτίμηση στον εαυτό τους. Βοηθάμε τα παιδιά να δεχτούν και να μάθουν από τα λάθη τους και να καλλιεργήσουν το θάρρος να μην είναι τέλεια.

Διαφορές ανάμεσα στον έπαινο και στην ενθάρρυνση.(βλέπε πίνακα 3)

 

 

Ιδιοσυγκρασίες

Υπάρχουν τέσσερις διαφορετικές ιδιοσυγκρασίες παιδιών.

Καμία δεν είναι λιγότερο καλύτερη από την άλλη και φυσικά κάθε παιδί είναι μοναδικό.

 

Τα ευαίσθητα παιδιά

Είναι ευάλωτα, ευσυγκίνητα, συναισθηματικά. Στοργικά, συμπονετικά και εξυπηρετικά. Για να ανταποκριθούν στη ζωή έχουν ανάγκη να αναγνωρίσουν τα συναισθήματα τους και μετά να προχωρήσουν σε αλλαγές. Ανταποκρίνονται στην προσοχή, εκτίμηση και στην κατανόηση μας απέναντι στις στεναχώριες και στις αγωνίες τους. Το μεγαλύτερο σφάλμα είναι γονιός να προσπαθήσει να τους αναπτερώσει το ηθικό. Αντιθέτως πρέπει να τους δείξετε ότι δεν είναι τα μόνα που υποφέρουν και δεν είναι κακό να έχουν αρνητικά συναισθήματα.

 

Τα ενεργητικά παιδιά

Ενδιαφέρονται λιγότερο για τις εσωτερικές αντιδράσεις τους απέναντι στη ζωή και περισσότερο για την επιρροή που ασκούν στους γύρω τους. Τα απασχολούν οι ενέργειες, οι πράξεις και τα αποτελέσματα. Θέλουν προσωπικά κίνητρα για να είναι συνεργάσιμα οπότε χρειάζονται ένα σχέδιο για να λειτουργήσουν. Χρειάζονται να γνωρίζουν από πριν ποιο είναι το πρόγραμμα και ποιο είναι το αφεντικό. Αρέσκονται να είναι το επίκεντρο των γεγονότων και να έχουν πάντα δίκιο. Για να μειώσετε τις αντιστάσεις τους πρέπει να τα βάζετε επικεφαλή σε δραστηριότητες και να τα ορίζετε υπεύθυνα για κάτι. Να εξαντλούν την ενέργεια τους. Έχουν ανάγκη να αναγνωρίζετε τα επιτεύγματα τους και να συγχωρείτε τα λάθη τους. Παύουν να αντιδρούν όταν συμμετέχουν μαζί σας σε κάτι. Χρειάζονται να εκφράζετε αυτά που θέλετε με ξεκάθαρο και άμεσο μήνυμα. Θέλω !

 

Τα πρόθυμα παιδιά

Είναι κοινωνικά και εξωστρεφή , έχουν αυτογνωσία και θέλουν να έχούν προσωπική αντίληψη για ότι κάνουν, θέλουν να χρησιμοποιούν τις αισθήσεις τους και έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από ερεθίσματα , ελευθερία και συνεχείς αλλαγές .Χαρούμενα , ανάλαφρα , η ζωή είναι μια περιπέτεια. Κάνουν εύκολα φίλους και τους συμπαθούν όλους. Γοητευτικά , δεν κρατούν κακίες. Εξερευνούν συνέχεια και μπορεί να μην ολοκληρώνουν αυτά που αρχίζουν. Ανακαλύπτουν τον εαυτό τους μέσα από τη συμμετοχή σε εμπειρίες. Όποτε χρειάζεται να τα καθοδηγείτε πάντα σε μια εναλλακτική επιλογή , μια άλλη εμπειρία , έναν περισπασμός , μία νέα κατεύθυνση. Μετά την ηλικία των 7 χρειάζονται σταθερή ενθάρρυνση για να παραμένουν συγκεντρωμένα και  θέλουνε στήριξη. Δεν πρέπει να τα ρωτάμε τι θέλουν , τι επιθυμούν , τι νιώθουν γιατί μπερδεύονται και νιώθουν χαοτικά.

 

Τα δεκτικά παιδιά

Ενδιαφέρονται για τη ροή της ζωής , θέλουν να ξέρουν τι πρόκειται να συμβεί και τι να περιμένουν . Αντιδρούν πολύ στις απότομες αλλαγές αν δεν ξέρουν τι θα συμβεί, χρειάζονται ρουτίνα, επανάληψη,  ρυθμό, διαβεβαίωση και ενθάρρυνση . Είναι καλόβολα και ευγενικά , θέλουν το χρόνο τους , είναι παρατηρητές των πραγμάτων και αυτός είναι ο τρόπος που συμμετέχουν καμιά φορά, παρόλο που στους τρίτους φαίνονται αποσυρμένα. Η επανάληψη τα καθησυχάζει , δεν είναι κινητικά, απολαμβάνουν την ύπαρξη τους. Συγκεντρώνονται πολύ σε αυτά που κάνουν και θέλουν να τα ολοκληρώνουν. Αυτό που φοβούνται είναι η απογοήτευση και η απόρριψη από τους γονείς τους. Χρειάζεται να τους προσφέρετε ρυθμό και διαδικασία για να εξελιχτούν τα προσωπικά τους χαρίσματα. Τέλος θέλουν προσγείωση και σταθερότητα.

 

Σκεφτείτε : ότι οι ιδιοσυγκρασίες των παιδιών μπορεί να είναι τελείως διαφορετικές από αυτές των γονιών τους και τι επιπτώσεις μπορεί να έχει αυτό στην ψυχολογία του παιδιού.

 

Καθορισμός Προβλήματος στην επικοινωνία μεταξύ γονέα-παιδιού

Posted on: February 3rd, 2013 by No Comments

Εγώ-μηνύματα και χειρισμός συγκρούσεων. Οικογενειακές Συγκεντρώσεις.

Καθορισμός προβλήματος

Σε μία ενδεχόμενη κατάσταση κατά την οποία γονέας και παιδί μπορεί να έρθουν σε σύγκρουση ένα πρώτο βήμα επικοινωνίας και διευθέτησης της σύγκρουσης είναι να καθορίσουμε ποιος από τους δύο έχει το πρόβλημα στην ικανοποίηση των αναγκών του. Το παιδί ή ο γονέας ; (βλέπε επόμενη σελίδα-άσκηση στον καθορισμό του προβλήματος)

 

Εγώ- μηνύματα

Αφού εξασκηθούμε στο να αναγνωρίζουμε ποιος έχει το πρόβλημα θα μελετήσουμε τώρα την περίπτωση όπου το πρόβλημα που υπάρχει δεν είναι του παιδιού αλλά δικό μας. Στην προηγούμενη συνάντηση είδαμε πώς μπορούμε να επικοινωνήσουμε σωστά με το παιδί σε καταστάσεις όπου το ίδιο αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα.(αντανακλαστική ακοή, ανοιχτές απαντήσεις).  Πώς όμως θα κάνουμε το παιδί να μας ακούσει όταν θέλουμε να του μεταφέρουμε τις δικές μας ανάγκες χωρίς να επαναλαμβάνουμε συνεχώς το ίδιο πράγμα εκατό φορές;

Ας δούμε τώρα έναν άλλο τρόπο επικοινωνίας με το παιδί. Για να μπορέσετε να επηρεάσετε το παιδί σας είναι ανάγκη να επικοινωνήσετε μαζί του με τρόπο έτσι ώστε τα συναισθήματα σας και οι προθέσεις σας να γίνουν κατανοητά από το ίδιο.

Συνήθως τα μηνύματα που στέλνουμε στο παιδί είναι μηνύματα που ξεκινούν με το εσύ, δηλαδή είναι προσανατολισμένα στο παιδί.

Εσύ δεν πρέπει να το κάνεις αυτό…

Συμπεριφέρεσαι σαν μωρό..

Είσαι ένα ενοχλητικό παλιόπαιδο..

Αυτά τα μηνύματα εκφράζουν μία επίθεση, μία κριτική απέναντι στο παιδί που δεν το βοηθούν να καταλάβει για πιο λόγο πρέπει να σταματήσει να κάνει κάτι.

Ένας διαφορετικός τρόπος προσέγγισης θα ήταν να δοκιμάσουμε ένα μήνυμα σε πρώτο πρόσωπο, ένα εγώ μήνυμα δηλαδή που θα περιγράφει στο παιδί πως μας κάνει  να νιώθουμε μια συγκεκριμένη συμπεριφορά του. Πχ.. «στεναχωριέμαι και θυμώνω μαζί σου όταν πας στο σχολείο αδιάβαστος». Αντί του… «είσαι τεμπέλης και δεν θα τα πάμε καλά».

Το εγώ μήνυμα δεν είναι απειλητικό για το παιδί και σπάνια προκαλεί αντίδραση. Με αυτό τον τρόπο δίνεται η δυνατότητα στο παιδί να καταλάβει ότι δεν είναι κακό που εκδηλώνει μια συμπεριφορά, αλλά ότι φέρει ευθύνη για την αλλαγή της συμπεριφοράς του καθώς έχει αρνητικές συνέπειες στο γονέα και στο ίδιο. Οι περισσότεροι γονείς δυσκολεύονται να χρησιμοποιήσουν μηνύματα σε πρώτο πρόσωπο καθώς τους είναι δύσκολο να είναι διάφανα πραγματικοί με τα παιδιά τους , να μην είναι αλάνθαστοι, να μην έχουν αδυναμίες και ανάγκες. Έτσι κρύβουν τα συναισθήματα τους πίσω από ένα εσύ μήνυμα που ρίχνει την ευθύνη στο παιδί και δεν εκθέτει τους ίδιους. Η χρησιμοποίηση όμως μηνυμάτων σε πρώτο πρόσωπο καλλιεργεί μία αυθεντική και ειλικρινή σχέση μεταξύ παιδιού –γονέα. Όταν ανακοινώνουμε στο παιδί καμιά φορά για το πώς σκεφτόμαστε ή αισθανόμαστε δείχνουμε στο παιδί  ότι το εμπιστευόμαστε ότι μπορεί να λειτουργήσει διαφορετικά και να σεβαστεί τις ανάγκες μας. Το παιδί, μας γνωρίζει όπως ακριβώς είμαστε και με τη σειρά του αποκτά το θάρρος να μας πει και αυτό πως πραγματικά είναι. Έτσι ερχόμαστε πιο κοντά του και αποκτούμε μία σχέση οικειότητας και ειλικρινούς ενδιαφέροντος μαζί του.

 

 Χειρισμός συγκρούσεων με τη μέθοδο της μη ήττας και της αναζήτησης εναλλακτικών λύσεων

Όλοι οι γονείς συναντούμε καταστάσεις όπου το παιδί μας δεν συνεργάζεται και συμπεριφέρεται με τρόπο που δεν ικανοποιεί τις ανάγκες μας. Από τις πιο ασήμαντες διαφορές μέχρι τις πιο κρίσιμες διαμάχες δημιουργείται ένταση στη σχέση μας με το παιδί. Οι συγκρούσεις μπορεί να προκαλέσουν απόσταση ή να οδηγήσουν σε ένα πιο βαθύ δέσιμο και σε μια αναθεώρηση της επαφής μας με το παιδί ανάλογα με το πώς θα τις χειριστούμε. Πολλοί γονείς δεν θέλουν καθόλου να αντιμετωπίσουν τις συγκρούσεις , ενοχλούνται και βρίσκονται σε μεγάλη σύγχυση για το πώς θα τις χειριστούν. Οι συγκρούσεις είναι όμως αναπόφευκτες σε όλες τις σχέσεις και είναι καμιά φορά και ένδειξη υγείας όταν μπορούν και επιλύονται εποικοδομητικά.

Οι περισσότεροι γονείς βλέπουν την επίλυση της σύγκρουσης σαν να είναι ένα είδος μάχης όπου πάντα κάποιος θα πρέπει να κερδίσει ή να χάσει. Σαν έναν αγώνα δύναμης και υπεροχής.

 

Ας δούμε 2 παραδείγματα συνηθισμένων τρόπων  επίλυσης συγκρούσεων από τους γονείς.

Τρόπος 1. Έχουμε μια σύγκρουση αναγκών ανάμεσα στο γονέα και το παιδί. Ο γονέας αποφασίζει ποια είναι η λύση , την αναγγέλλει και περιμένει το παιδί να την αποδεχτεί. Αν ή λύση δεν αρέσει στο παιδί , προσπαθεί με διάφορους τρόπους να το πείσει ,π.χ με το καλό , με φωνές και στο τέλος αν αποτύχει ασκεί δύναμη και εξουσία στο παιδί (άσκηση τιμωρίας) .

Τρόπος 2. . Έχουμε μια σύγκρουση αναγκών ανάμεσα στο γονέα και το παιδί. Ο γονέας αποφασίζει ποια είναι η λύση , την αναγγέλλει και περιμένει το παιδί να την αποδεχτεί. Το παιδί έχει τη δική του λύση και προσπαθεί να εκβιάσει το γονέα για να τη δεχτεί. Αν ο γονέας αντισταθεί χρησιμοποιεί τη δύναμη του για να τον συμμορφώσει (φωνές , κλάματα, εκβιασμός, θυμός). Στο τέλος ο γονέας υποχωρεί.

Και στις δύο παραπάνω περιπτώσεις κάποιος φεύγει ηττημένος και θυμωμένος με τον άλλο.

Στην πρώτη περίπτωση το παιδί συμμορφώνεται λόγω της τιμωρίας και της αποδοκιμασίας του γονέα. Κάνει ότι εκτελεί αυτό που θέλει ο γονέας αλλά είναι δυσαρεστημένο και κάποια στιγμή θα εκδικηθεί και θα εκφράσει εχθρότητα γιατί οι γονείς είναι κακοί και του επιβάλλουν να κάνει πράγματα που δεν θέλει..

Στην δεύτερη περίπτωση όταν τα παιδιά κάνουν το δικό τους χρησιμοποιούν χειριστικούς τρόπους για να ελέγξουν τους γονείς  . Οι εκρήξεις θυμού και το κλάμα, κάνουν τους γονείς τους να νιώθουν ένοχοι , ενώ με το να μιλάνε άσχημα και να προκαλούν με απειλές πληγώνουν και φοβίζουν το γονέα και τον κάνουν να παραιτηθεί  Τα παιδιά όμως που μπορούν και χειρίζονται τους γονείς τους με αυτό τον τρόπο αναπτύσσουν μία εγωκεντρική και απαιτητική συμπεριφορά, νομίζουν ότι όλος ο κόσμος τους ανήκει και συχνά αναπτύσσουν βαθιά συναισθήματα αμφιβολίας για την αγάπη των γονέων τους . Το παιδί νιώθει ότι στο βάθος δυσαρεστεί τους γονείς του και είναι αντιπαθητικό , αισθάνεται ότι δεν το αγαπάνε και αρχίζει να έχει χαμηλή αυτοεκτιμηση και κακές σχέσεις και με τους συνομήλικους του. Οι γονείς  από την άλλη είναι μονίμως απογοητευμένοι, νιώθουν ότι δεν έχουν κανέναν έλεγχο και συχνά δεν μπορούν να αντέξουν καθόλου τα παιδιά τους και απλά τα αποφεύγουν.

Πολλοί γονείς λοιπόν εγκλωβίζονται ανάμεσα στις 2 αυτές μεθόδους και εναλλάσσονται συχνά. Πώς μπορούμε εναλλακτικά να βγούμε από αυτή την παγίδα.

Ας δούμε έναν άλλο τρόπο προσέγγισης των συγκρούσεων. Στην μέθοδο που θα δούμε κανείς δεν κερδίζει ούτε χάνει, καθώς η λύση είναι αποδεκτή και από τους δύο.

Τρόπος 3. Ο γονέας και το παιδί αντιμετωπίζουν μία κατάσταση σύγκρουσης αναγκών , ο γονέας ζητάει από το παιδί να συνεργαστεί μαζί του σε μια κοινή προσπάθεια επίλυσης κοινά αποδεκτή και από  τους δύο. Προτείνονται λύσεις και από τις δύο πλευρές , αξιολογούνται , παίρνεται μια απόφαση και την αποδέχονται και οι δύο πλευρές.

 

Οι φάσεις της μεθόδου της μη ήττας

-Αναγνώριση και προσδιορισμός των συγκρούσεων.

– Αντανακλαστική ακοή για να κατανοήσω και να ξεκαθαρίσω τα συναισθήματα του παιδιού.

-Δημιουργία δυνατών εναλλακτικών λύσεων και από τις δύο πλευρές.

-Αξιολόγηση εναλλακτικών λύσεων.

-Λήψη απόφασης για την καλύτερη αποδεκτή λύση. Συζητούμε μαζί του τα πιθανά αποτελέσματα που θα έχει η απόφαση του, «τι νομίζεις ότι θα συμβεί αν κάνεις αυτό;»

-Εφαρμογή της λύσης. Ζητούμε από το παιδί  μια δέσμευση. «Πότε θα ξεκινήσεις την εφαρμογή της απόφασης σου;»

-Παρακολούθηση για αξιολόγηση της λειτουργίας της.

 

Αυτού του είδους τη μέθοδο μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε σε προβλήματα των παιδιών που δεν είναι απαραίτητο να προκαλούν σύγκρουση με το γονέα όπως αυτά που μελετήσαμε την προηγούμενη φορά Mε την αντανακλαστική ακοή είδαμε ότι βοηθάμε τα παιδιά να ξεκαθαρίσουν τα συναισθήματα τους και να σκεφτούν λογικότερα τα προβλήματα τους. Πολλές φορές μπορεί να βρουν και μόνα τους μία λύση αλλά τις περισσότερες φορές χρειάζονται βοήθεια για να σκεφτούν διάφορους τρόπους να δράσουν. Οι γονείς που είναι ευαισθητοποιημένοι μπορούν να υποστηρίξουν τα παιδιά τους με τη μέθοδο της αναζήτησης εναλλακτικών λύσεων.

Οι γονείς σκέφτονται μαζί με τα παιδιά εναλλακτικές λύσεις σε κάτι που τα απασχολεί και μετά τα παιδιά διαλέγουν σε συνεργασία με το γονέα αυτή που τους ταιριάζει ανάλογα με την κάθε περίσταση. Σε καμία περίπτωση  όμως δεν είναι καλό να συγχέουμε την διαδικασία αναζήτησης εναλλακτικών λύσεων με τη συμβουλή. Η συμβουλή , δηλαδή το κάνε αυτό ή εκείνο κάνει τα παιδιά να εξαρτώνται από εμάς , να αντιδρούν μόνο και μόνο για να μην κάνουν αυτό που τους λέμε ή για να μας πάνε κόντρα και φυσικά αν καμία φορά οι συμβουλές μας είναι άτοπες και δεν εφαρμόζονται χάνουν την εμπιστοσύνη τους σε εμάς.

Μερικά από τα πλεονεκτήματα της μεθόδου της μη ήττας είναι τα εξής;

-Το παιδί μπορεί να συμμετέχει σε μια κατάσταση ενεργά

– τα παιδιά μαθαίνουν να παίρνουν πρωτοβουλίες , να γίνονται πιο υπεύθυνα και πιο αυτόνομα αλλά και να συνεργάζονται.

-Δίνει πιο αποτελεσματικές λύσεις.

-Αναπτύσσει τις νοητικές ικανότητες των παιδιών.

-Λιγότερη εχθρότητα , περισσότερη αγάπη.

– Εξαφανίζεται η ανάγκη για χρήση δύναμης είτε από το παιδί είτε από το γονέα.

-Απαιτείται λιγότερη πίεση και από τις δυο πλευρές.

-Δίνεται η ευκαιρία να ανιχνευτεί το βαθύτερο πρόβλημα στις επιφανειακές συγκρούσεις.

-Σέβεται τα δικαιώματα των παιδιών και δημιουργεί ένα κλίμα αποδοχής.

Γνωρίζοντας ότι οι γονείς έχουν εγκαταλείψει τη χρήση δύναμης χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις δικές τους ανάγκες , τα παιδιά δεν έχουν λόγο πλέον να ασκούν μεγάλη πίεση και γίνονται πιο συνεργάσιμα και εξυπηρετικά γιατί και οι δύο μπορούν να εκφράζουν ανάγκες και να αναζητούν τρόπους εξυπηρέτησης και των δυο.

 

 Χειρισμός συγκρούσεων ανάμεσα στα αδέλφια

Πολλοί γονείς αισθάνονται ότι πρέπει να παίξουν το ρόλο του κριτή, του δικαστή ή του διαιτητή. Αποφασίζουν ποιος έχει δίκιο και δίνουν τη λύση. Ωστόσο όλο και κάποιος θα δυσαρεστηθεί και οι γονείς έχουν όλη την ευθύνη του προβλήματος. Έτσι όμως στερούν από τα παιδιά τους να την ευκαιρία να αναλάβουν την ευθύνη των συγκρούσεών τους και να μάθουν πώς να επιλύουν τις διαφορές τους με δική τους προσπάθεια.. Αυτό εμποδίζει τα παιδιά από το να ωριμάσουν και τα  κάνει να εξαρτώνται πάντα από κάποιον άλλο στην επίλυση των προβλημάτων τους. Το πρώτο βήμα λοιπόν για έναν γονέα είναι να αποδεχτεί ότι το πρόβλημα είναι των παιδιών και όχι δικό του. Εάν μία σύγκρουση δεν λύνεται μεταξύ τους και πρέπει να βοηθήσουμε τότε κάνουμε ένα απλό άνοιγμα . «Βλέπω ότι δεν τα βρίσκετε , θέλετε να έρθετε εδώ να το συζητήσουμε ;»

 ΓΙΝΕΤΕ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΤΗΣ , ΟΧΙ ΔΙΑΙΤΗΤΗΣ.

Θυμηθείτε : Πάντοτε όταν ο γονέας προσπαθεί να επιλύσει μια σύγκρουση , το παιδί μπορεί να αισθανθεί ότι η απόφαση είναι άδικη και να αντιδράσει με δυσαρέσκεια και εχθρότητα έναντι του γονέα. Μερικές φορές οι γονείς εισπράττουν την οργή και των δύο παιδιών , γιατί αρνούνται και στους δύο αυτό για το οποίο μάλωναν.

Σκεφτείτε : Μήπως μπορείτε να γίνετε περισσότερο αποδεκτικοί με ορισμένες συμπεριφορές των παιδιών σας άρα να αλλάξετε και εσείς τη στάση σας: Nα αποδεχτείτε τον εαυτό σας και τα λάθη σας- «πόσο πολύ μου αρέσει να είμαι αυτός που είμαι;»

Οι άνθρωποι με υψηλό αυτό-συναίσθημα και αυτοεκτίμηση, που στηρίζονται σε μια σταθερή βάση των δικών τους επιτευγμάτων και της αξίας τους, δεν χρειάζεται να στηρίξουν την ικανοποίηση των αναγκών τους μέσω των παιδιών τους και έτσι τα αποδέχονται και πιο εύκολα και γίνονται περισσότερο διαλλακτικοί μαζί τους.

 

Προτάσεις  για δημιουργία καλύτερης Συνεργασίας και Επικοινωνίας με το παιδί σας

 

-Δεν βασίζομαι στον εκφοβισμό.

-Ζητάω αλλά δεν διατάζω ούτε απαιτώ

-Χρησιμοποιώ το θα ήθελες και όχι το θα μπορούσες

Θα ήθελες = παράκληση, πρόσκληση για συνεργασία

Θα μπορούσες =ερώτηση σχετική με την ικανότητα του παιδιού

-Καταργήστε τις ρητορικές ερωτήσεις-στέλνουμε αρνητικό μήνυμα στο παιδί και εμποδίζουμε τη συνεργασία.

Π.χ. «γιατί το δωμάτιο σου εξακολουθεί να είναι χάλια;»(ενοχή , ντροπή, κριτική) ή

«γιατί χτυπάς τον αδερφό σου;» (είσαι κακό παιδί , είσαι χαζός , δεν υπάρχει λόγος)

-Να είστε ευθείς. «Παιδιά κάνετε πολύ φασαρία» αντί «Θα θέλατε παρακαλώ να κάνετε λίγη ησυχία.»

-Απευθύνεται πάντα κάποιο άμεσο αίτημα στο παιδί.

-Μη δίνεται εξηγήσεις .Όταν φτάνω καμιά φορά να δικαιολογώ το αυτονόητο αίτημα είναι σαν να παραδίδω τον έλεγχο. (θέλω να πας για ύπνο τώρα – παραλείπω το γιατί)

-Αποφεύγω τα κηρύγματα όπως δεν είναι ωραίο, είναι καλό , δεν είναι σωστό. Αν δεν σας τη ζητήσουν τα παιδιά σας αποφύγετε να δίνετε συμβουλές και να κάνετε ρητορείες.

-Χρησιμοποιείτε τη λέξη «ας»-προσκλήσεις κοινής συμμετοχής.

«ας ετοιμαστούμε τώρα για ύπνο».